बाल-उपन्यास: अद्भूत विवाह भाग: ०३ | हाम्रो कथाघर

बाल-उपन्यास: अद्भुत विवाह
अध्याय: ०३
लेखक: नन्दलाल आचार्य

लेखकीय:
यो बाल-उपन्यास ‘अद्भुत विवाह’ ले आजका बालबालिकालाई एउटा महत्त्वपूर्ण र सदाबहार सन्देश दिन खोजेको छ— वास्तविक जादु बाहिरी चमत्कारमा होइन, बरु हाम्रै मनभित्रको शक्तिमा लुकेको हुन्छ ।

गुरुजी काका र नयन परेवाको कथा-शृङ्खलाले तीन जादुई प्रतिज्ञाको सूत्र प्रस्तुत गर्दछ, जुन आधुनिक जीवनका चुनौतीहरूका लागि एउटा शक्तिशाली मार्गदर्शन हो । आजको तीव्र प्रतिस्पर्धा र भावनात्मक दूरीको युगमा, जहाँ बालबालिकाहरू मोबाइल वा भर्चुअल संसारमा बढी केन्द्रित छन्, यो उपन्यासको कथाले उनीहरूलाई मानवीय सम्बन्ध र आन्तरिक मूल्यको महत्त्व बुझाउँछ ।

१. सकारात्मकता (चाँदीको धुलो): बालबालिकाहरूले सिक्छन् कि रिस, ईर्ष्या र निराशाजस्ता ‘अँध्यारो धुलो’ लाई आफ्नो मनको ‘चाँदीको धुलो’ (सकारात्मक सोच) ले पखाल्न सकिन्छ । यो सूत्रले उनीहरूलाई जुनसुकै परिस्थितिमा पनि आशावादी र शान्त रहन सिकाउँछ ।

२. अटल सम्बन्ध (नदेखिने धागो): उपन्यासले ‘प्रेमको धागो’ का माध्यमबाट भावनात्मक दूरीलाई (सञ्जयका बुवाजस्तै) कसरी विश्वास र सम्झनाको शक्तिले जित्न सकिन्छ भन्ने देखाउँछ । यसले आजका बालबालिकालाई परिवार र साथीहरूसँगको सम्बन्धलाई सधैँ प्राथमिकता दिन र अटल विश्वास राख्न प्रेरित गर्छ ।

३. साहस र बलिदान (टुटिसकेको चुरा): यस उपन्यासको कथाले दुःख, असफलता र सङ्घर्षहरू (टुटिसकेको चुराको आवाज) बाट भाग्नुको सट्टा धैर्य र बलिदान दिएर ती चुनौतीहरूलाई शक्तिको स्रोत बनाउन सिकाउँछ । स्कुलको परीक्षा, पोखरीको समस्या वा सामुदायिक विवाद— हरेक समस्या समाधानका लागि स्वार्थको बलिदान नै अन्तिम जादुई उपाय हो ।

अन्ततः, यो उपन्यासले बालबालिकालाई सत्य (आत्मासँगको विवाह) को सन्देश दिँदै उनीहरूलाई ‘नयनको सन्देशवाहक’ बनेर प्रेम, शान्ति र सकारात्मक ऊर्जा संसारभरि फैलाउन आह्वान गर्दछ । यस उपन्यासका हरेक भागको अध्ययन गरेर पृष्ठपोषण दिनुहुन निवेदन गर्दछु । धन्यवाद !
— नन्दलाल आचार्य

अध्याय: ०३

गुरुजी काकाले जब नयन परेवाको रहस्य बुझे, उनको जीवनको उद्देश्य नै बदलियो । उनी अब केवल पिपलको रूखका ज्ञानी काग मात्र रहेनन्; उनी नयनको ज्ञानलाई संसारमा फैलाउने गुरु बन्न तयार भए । त्यसलाई उनले ‘चाँदीको धूलो’ को ज्ञान भन्थे ।

त्यो बिहानी एकदमै उज्यालो थियो । सूर्यका किरणले पिपलका पातहरूमा चम्किलो सुनौलो रङ्ग भरिदिएका थिए । गुरुजी काकाले रूखको एउटा होचो हाँगामा आसन जमाए । उनले आफ्नो चुच्चोले मधुर आवाज निकाले । उनको बोलीमा कर्कशता थिएन, बरु एउटा शान्त र मीठो आह्वान थियो ।

“अब मलाई हतार गर्नु छैन,” उनले सोचे, “हतार त नयनले गर्‍यो, जसले सत्य पत्ता लगायो । मेरो काम त अब धैर्य र प्रेमले त्यो सत्यलाई मानिसहरूको मनमा रोप्नु हो ।”

गाउँका साना नानीबाबुहरू हरेक दिन पिपलको रूखमुनिको मैदानमा खेल्न आउँथे । उनीहरूले गुरुजी काकालाई सधैँ देख्थे, तर उनीहरू कागसँग कुरा गर्दैनथे । उनीहरूका लागि काग त केवल दाना खाने र कर्कश स्वर निकाल्ने एउटा साधारण प्राणी मात्र थियो ।

तर, आजको दिन फरक थियो ।

गुरुजी काका चुपचाप हाँगामा बसे । जब नानीबाबुहरू खेल्न आए, उनले ठूलो स्वरले कराउने काम गरेनन् । बरु, उनले शान्त र मधुर स्वरमा एउटा सानो कथा सुनाउन सुरु गरे—

“एकजना राजा थिए, जो आफ्नो सबैभन्दा मनपर्ने हीरा हराएपछि निकै दुःखी भए…”

बच्चाहरूले खेल रोके र कान ठाडा पारे । उनीहरूले पहिलोपटक कुनै कागको मुखबाट यति मीठो र ध्यानपूर्वक बोलिएको आवाज सुनेका थिए । दिया नाम गरेकी एउटी सानी र जिज्ञासु केटी हिम्मत गरेर रूखको नजिक आई ।

दियाले माथि हेरी । गुरुजी काकाका चम्किला आँखामा उसले रिस वा डर होइन, अगाध माया देखिन् ।

“गुरुजी काका,” दियाले बिस्तारै सोधी, “तपाईं किन एक्लै बसेर मीठो कथा भन्दै हुनुहुन्छ? अरू कागहरू त कराउँछन् मात्र ।”

गुरुजी काका मुस्कुराउनुभयो । “म हाँसेको होइन नानी दिया ! म त जीवनको धागोलाई हेर्दै छु र ज्ञान बाँड्ने कोसिस गर्दै छु ।” उनले दियालाई सोधे, “के तिम्रो मनमा कुनै नदेखिने प्रश्न छ? म तिमीलाई त्यसको पहिलो टुप्पो पत्ता लगाउन सिकाउँछु ।”

दियालाई अचम्म लाग्यो— ‘नदेखिने प्रश्न?’ उसले आफ्नो मनभित्र नियाली ।

उसले भनी, “काका, मेरो एउटा प्रश्न छ— मैले जति कोसिस गरे पनि मेरो साथी कबीरले मलाई किन सधैँ जिस्काइरहन्छ? मलाई ऊसँग धेरै रिस उठ्छ । म उसँगको सम्बन्धको धागो नै चुँडाउन चाहन्छु ।”

गुरुजी काकाले टाउको हल्लाउनुभयो । उहाँले बुझ्नुभयो— दियालाई ‘नदेखिने धागो’ को पाठ सिकाउनुपर्ने भएको छ ।

“यसको उत्तर नदेखिने धागोमै छ दिया,” गुरुजी काकाले व्याख्या गर्नुभयो, “हेर नानी, हरेक मानिसको मनबाट अर्को मानिसको मनसम्म एउटा पातलो प्रेमको धागो जोडिएको हुन्छ । जब तिमी खुसी हुन्छौ, त्यो धागो चम्किलो हुन्छ । तर, जब कबीरले तिमीलाई जिस्काउँछ, उसले वास्तवमा त्यो धागोलाई लुकाउन खोजेको हुन्छ । जिस्काउनु उसको रिस होइन, त्यो त उसको अज्ञानता हो ।”

“किन लुकाउँछ त काका?” दियाले फेरि सोधी ।

“किनभने, कबीरलाई प्रेम र ध्यान कसरी माग्ने भन्ने थाहा छैन । उसलाई लाग्छ कि जिस्काएर मात्र तिम्रो ध्यान खिच्न सकिन्छ । उसको मनमा तिमीसँगको सम्बन्धको धागो बलियो बनाउने चाहना त छ, तर उसलाई त्यो धागोलाई कसरी सिधा तान्ने भन्ने तरिका थाहा छैन ।”

गुरुजी काकाले अब दियालाई ‘चाँदीको धूलो’ कसरी प्रयोग गर्ने भन्ने सिकाउनुभयो ।

“अब तिमी के गर्छौ भने, जब कबीरले फेरि तिमीलाई जिस्काउँछ, तिमी रिसाएर टाढा नजाऊ । रिस भनेको अँध्यारो धूलो हो । बरु, तिमी आफ्नो मनभित्रको ‘चाँदीको धूलो’ अर्थात् सकारात्मक सोच निकाल । उसको जिस्क्याइलाई होइन, उसको दुःखी मनलाई हेर । अनि उसलाई मायाले सोध— ‘कबीर, तिमी किन खुसी छैनौ? के तिमीलाई मेरो कुनै मद्दत चाहिएको छ?'”

गुरुजी काकाले थप्नुभयो, “यसरी सोध्दा तिमीले उसको मनबाट तिम्रो मनसम्म आएको धागोको पहिलो टुप्पोलाई छोएकी हुनेछौ । तिम्रो सकारात्मक ऊर्जाले उसको रिसको धागोलाई सच्याइदिनेछ ।”

दियालाई गुरुजी काकाको कुरा एकदमै सरल र सत्य लाग्यो । उनले त्यो सल्लाह मान्ने वाचा गरिन् । जाँदाजाँदै गुरुजी काकाले उनलाई अन्तिम उपदेश दिनुभयो— “तिम्रो हातमा सधैँ चाँदीको धूलो हुन्छ । यसलाई अरूको गल्ती ढाक्न प्रयोग गर, न कि रिसलाई चम्काउन ।”

त्यो दिनदेखि पिपलको रूखमुनि ‘गुरुजी काकाको जादुई विद्यालय’ सुरु भयो । दियाले आफ्ना सबै साथीहरू कबीर, अमन, विवेक र रितुलाई यो नयाँ विद्यालयका बारेमा बताईन् । सबै नानीबाबुहरू त्यहाँ आउन थाले; किनकि उनीहरूलाई थाहा भयो— यो कागले दिने ज्ञान कुनै साधारण ज्ञान थिएन, यो त नयन परेवाको जादू थियो जसले सम्बन्धका समस्यालाई सहजै समाधान गर्न सक्थ्यो ।
क्रमशः

–०००–
श्री जनता मा.वि. (प्राविधिक)
गोलबजार-४, सिरहा