बाल-उपन्यास: अद्भूत विवाह | नन्दलाल आचार्य | हाम्रो कथाघर

 बाल-उपन्यास: अद्भुत विवाह
लेखक: नन्दलाल आचार्य

लेखकीय:
यो बाल-उपन्यास ‘अद्भुत विवाह’ ले आजका बालबालिकालाई एउटा महत्त्वपूर्ण र सदाबहार सन्देश दिन खोजेको छ— वास्तविक जादु बाहिरी चमत्कारमा होइन, बरु हाम्रै मनभित्रको शक्तिमा लुकेको हुन्छ ।

गुरुजी काका र नयन परेवाको कथा-शृङ्खलाले तीन जादुई प्रतिज्ञाको सूत्र प्रस्तुत गर्दछ, जुन आधुनिक जीवनका चुनौतीहरूका लागि एउटा शक्तिशाली मार्गदर्शन हो । आजको तीव्र प्रतिस्पर्धा र भावनात्मक दूरीको युगमा, जहाँ बालबालिकाहरू मोबाइल वा भर्चुअल संसारमा बढी केन्द्रित छन्, यो उपन्यासको कथाले उनीहरूलाई मानवीय सम्बन्ध र आन्तरिक मूल्यको महत्त्व बुझाउँछ ।

१. सकारात्मकता (चाँदीको धुलो): बालबालिकाहरूले सिक्छन् कि रिस, ईर्ष्या र निराशाजस्ता ‘अँध्यारो धुलो’ लाई आफ्नो मनको ‘चाँदीको धुलो’ (सकारात्मक सोच) ले पखाल्न सकिन्छ । यो सूत्रले उनीहरूलाई जुनसुकै परिस्थितिमा पनि आशावादी र शान्त रहन सिकाउँछ ।

२. अटल सम्बन्ध (नदेखिने धागो): उपन्यासले ‘प्रेमको धागो’ का माध्यमबाट भावनात्मक दूरीलाई (सञ्जयका बुवाजस्तै) कसरी विश्वास र सम्झनाको शक्तिले जित्न सकिन्छ भन्ने देखाउँछ । यसले आजका बालबालिकालाई परिवार र साथीहरूसँगको सम्बन्धलाई सधैँ प्राथमिकता दिन र अटल विश्वास राख्न प्रेरित गर्छ ।

३. साहस र बलिदान (टुटिसकेको चुरा): यस उपन्यासको कथाले दुःख, असफलता र सङ्घर्षहरू (टुटिसकेको चुराको आवाज) बाट भाग्नुको सट्टा धैर्य र बलिदान दिएर ती चुनौतीहरूलाई शक्तिको स्रोत बनाउन सिकाउँछ । स्कुलको परीक्षा, पोखरीको समस्या वा सामुदायिक विवाद— हरेक समस्या समाधानका लागि स्वार्थको बलिदान नै अन्तिम जादुई उपाय हो ।

अन्ततः, यो उपन्यासले बालबालिकालाई सत्य (आत्मासँगको विवाह) को सन्देश दिँदै उनीहरूलाई ‘नयनको सन्देशवाहक’ बनेर प्रेम, शान्ति र सकारात्मक ऊर्जा संसारभरि फैलाउन आह्वान गर्दछ । यस उपन्यासका हरेक भागको अध्ययन गरेर पृष्ठपोषण दिनुहुन निवेदन गर्दछु । धन्यवाद !
— नन्दलाल आचार्य

अध्याय: ०७

गुरुजी काकाले नानीबाबुहरूलाई नयनको चाँदीको धुलो संसारभरि फैलिएको सत्य बुझाएपछि, पिपलको रूखमुनि अबको भेट अन्तिम र सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण हुने वाला थियो । त्यो साँझ, आकाशमा चन्द्रमा पातलो घुम्टोभित्र लुकेकी दुलहीजस्तै थिइन्, ठ्याक्कै कथा सुरु भएको पहिलो रातजस्तै । सबै नानीबाबुहरू— दिया, कबीर, अमन, विवेक र रितु— गम्भीर भएर गुरुजी काकाको वरिपरि जम्मा भए । उनीहरूले बुझेका थिए कि यो कथा अब समाप्त हुँदै छ । बालक विवेक, जो चुपचाप बस्थे, उनले बिस्तारै सोधे, “गुरुजी काका, हामीले सिकेको यो सबै ज्ञान— चाँदीको धुलो, धागो र चुराको आवाज हामीले कसरी सधैँ सम्झिरहने ? हामी ठूलो भएपछि यो जादु बिर्सियौँ भने के हुन्छ ?”

गुरुजी काकाको अनुहारमा एउटा गहिरो शान्ति छायो । उनले आफ्नो आवाजमा सम्पूर्ण पिपलको रूखको वर्षौँ पुरानो ज्ञान मिसाए । “धेरै राम्रो प्रश्न, बाबु विवेक ! तिमीहरूले यो जादुई पाठ कहिल्यै नबिर्सियोस् भनेर नै, म आज तिमीहरूलाई यो कथाको सबैभन्दा ठूलो शिक्षा दिनेछु । त्यो हो: ‘जीवनभरका लागि तीन प्रतिज्ञा ।'”

गुरुजी काकाले भने, “बाबुहरू, जनकपुरको जादुई विवाहको कथाले राम र सीताको प्रेम, र नयन परेवाको खोजमार्फत हामीलाई जीवन जिउने तीनवटा महत्त्वपूर्ण जादुई वाचा सिकाएको छ । तिमीहरूले आज यो पिपलको रूखमुनि, साक्षी राखेर, यी तीन प्रतिज्ञा लिनेछौ ।”

पहिलो प्रतिज्ञा:
“तिमीहरू वाचा गर, कि तिमीहरू आफ्नो मनमा जतिसुकै रिस, लोभ वा डाहको अँध्यारो धुलो किन नहोस्, तिमीहरू सधैँ त्यो अँध्यारोलाई आफ्नो ‘चाँदीको धुलो’ (सकारात्मक सोच) ले पखाल्नेछौ । तिमीहरूले सधैँ अरूको भलो चाहने मनलाई मात्र हेर्नेछौ, न कि उनीहरूको गल्तीलाई । तिमीहरूको हरेक काममा प्रेमको उज्यालो हुनुपर्छ ।”
यो प्रतिज्ञाले सम्बन्धको समस्या (जस्तै: कबीरको जिस्काहट) लाई समाधान गर्ने शक्ति दिन्छ ।

दोस्रो प्रतिज्ञा:
“तिमीहरू वाचा गर, कि तिमीहरूले आफ्नो परिवार, साथी, छिमेकी र टाढाका मानिसहरूसँगको प्रेमको धागोलाई कहिल्यै चुँडाउन दिने छैनौ । यदि धागो तानिएर लामो भयो (जस्तै: सञ्जयको बुवाको कथामा), तब तिमीहरूले सधैँ यादको शक्ति प्रयोग गरेर त्यसलाई बलियो बनाउनेछौ । तिमीहरूले सधैँ अरूको विश्वास र सम्बन्धको महत्त्व बुझ्नेछौ । सत्य र प्रेमले मात्र यो धागो अटल रहन्छ ।”
यो प्रतिज्ञाले टाढाको सम्बन्ध र विश्वासको समस्या (जस्तै: सञ्जयको पारिवारिक समस्या) लाई समाधान गर्ने शक्ति दिन्छ ।

तेस्रो प्रतिज्ञा:
“तिमीहरू वाचा गर, कि तिमीहरूको जीवनमा जतिसुकै दुःख, असफलता वा परीक्षा किन नआओस्, तिमीहरूले कहिल्यै साँचो र धर्मको बाटो (नैतिकता) छोड्ने छैनौ । तिमीहरूले टुटिसकेको चुराको आवाजलाई शक्ति र प्रेरणाको स्रोत बनाउनेछौ । तिमीहरूले बुझ्नेछौ, कि साँचो प्रेम वा ठूलो लक्ष्यका लागि बलिदान दिन तयार हुनु नै सबैभन्दा ठूलो बहादुरी हो । यो दुःख अस्थायी हो, तर तिम्रो सङ्घर्ष स्थायी रूपमा फलदायी हुनेछ ।”
यो प्रतिज्ञाले चुनौती र निराशाको समस्यालाई समाधान गर्ने शक्ति दिन्छ ।

नानीबाबुहरूले आँखा चिम्लिएर गम्भीरताका साथ यी तीनवटै प्रतिज्ञा गरे । उनीहरूको मनमा अब कुनै डर थिएन, केवल सङ्कल्पको उज्यालो थियो । त्यसपछि, गुरुजी काकाले पिपलको रूखको सबैभन्दा माथिल्लो हाँगाबाट एउटा सानो सेतो प्वाँख तल झारे । त्यो प्वाँख एकदमै चम्किलो थियो र हावामा बिस्तारै घुम्दै आयो ।

“हेर बाबुहरू, यो नै नयन परेवाको अन्तिम आशीर्वाद हो । नयनको शरीर चाँदीको धुलो बनेर संसारभरि फैलियो, तर उसको एउटा प्वाँख यहाँ छोडियो ।” गुरुजी काकाले व्याख्या गरे: “यो प्वाँखले तिमीहरूलाई सधैँ याद दिलाओस् कि: सत्य सधैँ हल्का र शुद्ध हुन्छ (प्वाँखजस्तै) । सकारात्मक सोच (चाँदीको धुलो) सधैँ उडिरहन सक्छ, र प्रेमको धागो सधैँ तिमीहरूलाई जोडिरहेको हुन्छ ।”

“जब तिमीहरू आफ्नो जीवनको कुनै गाह्रो मोडमा पुग्छौ, तब यो प्वाँख (वा यसको सम्झना) लाई मनमा राख । यसले तिमीहरूलाई सम्झाउनेछ कि तिमीहरूभित्र नयनको जादु छ । तिमीहरूलाई सही बाटो आफैँ भेटिनेछ ।”

“जनकपुरको जादुई विवाहको जादु केवल इतिहासको कथा होइन । यो जादु त तिमीहरूको वर्तमानको सङ्कल्प हो । तिमीहरूले आज गरेको यो तीन प्रतिज्ञा नै तिमीहरूको आफ्नै जादुई विवाह हो । आफ्नो आत्मासँग गरिएको प्रेम र विश्वासको वाचा । जबसम्म तिमीहरू यो वाचा पूरा गर्छौ, तबसम्म तिमीहरूको जीवन सधैँ जादुई, प्रेरणादायी र अर्थपूर्ण भइरहनेछ ।”

त्यो रात, नानीबाबुहरूले पिपलको रूखमुनि त्यो सेतो प्वाँखलाई सम्मानपूर्वक राखे । उनीहरू अब केवल साथी मात्र थिएनन्, उनीहरू ‘नयनको जादुई विद्यालय’ का शिष्यहरू बनेका थिए । उनीहरूले बुझे— विवाहको रहस्य भनेको केवल दुई मान्छेको मिलन होइन, यो त मानव मनभित्रको सबैभन्दा ठूलो शक्ति विश्वास, प्रेम, र सकारात्मकताको मिलन रहेछ ।

गुरुजी काका चुपचाप हाँगामा बसे । उनी जान्दथे, यो कथा समाप्त भएको छैन; यो त संसारको हरेक बालकको जीवनमा नयाँ अध्यायका रूपमा सुरु भएको छ । अब जनकपुरको त्यो पिपलको रूख ‘आशाको केन्द्र’ बन्यो, जहाँबाट चाँदीको धुलो सधैँ संसारभरि फैलिइरह्यो ।
क्रमशः

–०००–
श्री जनता मा.वि. (प्राविधिक)
गोलबजार-४, सिरहा