बाल-उपन्यास: अद्भूत विवाह | हाम्रो कथाघर

 बाल-उपन्यास: अद्भुत विवाह
लेखक: नन्दलाल आचार्य

लेखकीय:
यो बाल-उपन्यास ‘अद्भुत विवाह’ ले आजका बालबालिकालाई एउटा महत्त्वपूर्ण र सदाबहार सन्देश दिन खोजेको छ— वास्तविक जादु बाहिरी चमत्कारमा होइन, बरु हाम्रै मनभित्रको शक्तिमा लुकेको हुन्छ ।

गुरुजी काका र नयन परेवाको कथा-शृङ्खलाले तीन जादुई प्रतिज्ञाको सूत्र प्रस्तुत गर्दछ, जुन आधुनिक जीवनका चुनौतीहरूका लागि एउटा शक्तिशाली मार्गदर्शन हो । आजको तीव्र प्रतिस्पर्धा र भावनात्मक दूरीको युगमा, जहाँ बालबालिकाहरू मोबाइल वा भर्चुअल संसारमा बढी केन्द्रित छन्, यो उपन्यासको कथाले उनीहरूलाई मानवीय सम्बन्ध र आन्तरिक मूल्यको महत्त्व बुझाउँछ ।

१. सकारात्मकता (चाँदीको धुलो): बालबालिकाहरूले सिक्छन् कि रिस, ईर्ष्या र निराशाजस्ता ‘अँध्यारो धुलो’ लाई आफ्नो मनको ‘चाँदीको धुलो’ (सकारात्मक सोच) ले पखाल्न सकिन्छ । यो सूत्रले उनीहरूलाई जुनसुकै परिस्थितिमा पनि आशावादी र शान्त रहन सिकाउँछ ।

२. अटल सम्बन्ध (नदेखिने धागो): उपन्यासले ‘प्रेमको धागो’ का माध्यमबाट भावनात्मक दूरीलाई (सञ्जयका बुवाजस्तै) कसरी विश्वास र सम्झनाको शक्तिले जित्न सकिन्छ भन्ने देखाउँछ । यसले आजका बालबालिकालाई परिवार र साथीहरूसँगको सम्बन्धलाई सधैँ प्राथमिकता दिन र अटल विश्वास राख्न प्रेरित गर्छ ।

३. साहस र बलिदान (टुटिसकेको चुरा): यस उपन्यासको कथाले दुःख, असफलता र सङ्घर्षहरू (टुटिसकेको चुराको आवाज) बाट भाग्नुको सट्टा धैर्य र बलिदान दिएर ती चुनौतीहरूलाई शक्तिको स्रोत बनाउन सिकाउँछ । स्कुलको परीक्षा, पोखरीको समस्या वा सामुदायिक विवाद— हरेक समस्या समाधानका लागि स्वार्थको बलिदान नै अन्तिम जादुई उपाय हो ।

अन्ततः, यो उपन्यासले बालबालिकालाई सत्य (आत्मासँगको विवाह) को सन्देश दिँदै उनीहरूलाई ‘नयनको सन्देशवाहक’ बनेर प्रेम, शान्ति र सकारात्मक ऊर्जा संसारभरि फैलाउन आह्वान गर्दछ । यस उपन्यासका हरेक भागको अध्ययन गरेर पृष्ठपोषण दिनुहुन निवेदन गर्दछु । धन्यवाद !
— नन्दलाल आचार्य

अध्याय: ०६

गुरुजी काकाले नानीबाबुहरूलाई धैर्य र बलिदान (टुटिसकेको चुरा) को महत्त्व बुझाएपछि, उनीहरू नयन परेवाको अन्तिम रहस्य जान्न आतुर भए ।

बालिका रितु, जो सधैँ शान्त बस्थी, उसले जिज्ञासा पोखी, “गुरुजी काका, नयन परेवा त चाँदीको धुलो बनेर हावामा उड्यो भन्नुभएको थियो । के ऊ अब केवल हाम्रो जनकपुरको पिपलको रूखमुनि मात्र छ ? वा ऊ संसारभरि फैलिएर गएको छ ?”

गुरुजी काकाले पिपलको रूखको हाँगालाई मायाले छुनुभयो । उनको आवाजमा गहिरो र विस्तारित शान्ति थियो ।

“धेरै राम्रो प्रश्न, नानी रितु ! नयन परेवा केवल एउटा चरा थिएन । उसले पत्ता लगाएको सत्य प्रेम यति शक्तिशाली थियो कि ऊ एउटा सानो शरीरभित्र सीमित रहन सकेन । सत्य कहिल्यै एउटै ठाउँमा बस्दैन ।”

गुरुजी काकाले व्याख्या गर्नुभयो : “त्यो रात, जब नयनले सुन्यो, उसको शरीरमा रहेको चाँदीको धुलो (सकारात्मक सोच) यति धेरै उज्यालो बन्यो कि ऊ आफैँ प्रकाशको कणमा परिणत भयो । नयनको शरीर त हरायो, तर उसको शुद्ध आत्मा र सत्यको इच्छाशक्ति हावामा, पानीमा र प्रकाशमा घुलमिल भयो । यो धुलो अहिले संसारको हरेक कुनामा पुगेको छ ।”

गुरुजी काकाले नानीबाबुहरूलाई आँखा चिम्लिएर सोच्न लगाउनुभयो । “अब म तिमीहरूलाई त्यो नदेखिने धागो (सम्बन्ध) को रहस्य संसारसँग जोडेर बताउँछु ।”

“सोच त बाबुहरू, जनकपुरमा जस्तै संसारको हरेक देशमा, हरेक गाउँमा मानिसहरू एकअर्कासँग जोडिएका छन् । अमेरिकामा बस्ने बच्चा र नेपालमा बस्ने बच्चाको मनमा पनि खुसी हुने चाहना एउटै हुन्छ । इटालीमा बस्ने आमाले पनि आफ्नो बच्चालाई उत्तिकै प्रेम गर्छिन्, जति तिमीहरूकी आमाले गर्नुहुन्छ ।”

“यो किन हुन्छ ? किनभने, उनीहरू सबैलाई नयनको विश्वव्यापी धागोले बाँधेको छ ! त्यो धागोले भन्छ : ‘हामी सबै फरक देखिन्छौँ, फरक भाषा बोल्छौँ, तर हाम्रो मनको चाहना, भावना र आधारभूत प्रेम एकै छ । हामी एउटै ठूलो परिवारका सदस्य हौँ ।'”

उहाँले उदाहरण दिनुभयो : “जब तिमी कसैलाई सहयोग गर्छौ, तिम्रो मनमा सन्तुष्टिको खुसी हुन्छ । त्यही खुसीको भावना संसारको अर्को छेउमा बसेको मानिसले पनि महसुस गर्छ, जब उसले कसैलाई सहयोग गर्छ । यही हो विश्वव्यापी प्रेमको धागो !”

त्यसपछि गुरुजी काकाले टुटिसकेको चुराको आवाजको अर्थ विश्वका सबै मानिसहरूका लागि बुझाउनुभयो ।

“बाबुहरू, संसारमा धेरै गाह्रो कुराहरू हुन्छन् : कतै भूकम्प जान्छ, कतै रोग फैलिन्छ, कतै ठूलो गरिबी हुन्छ । यी सबै टुटिसकेको चुराको आवाज जस्तै हुन्, जसले ठूलो दुःखको सङ्केत दिन्छन् ।”

“यो आवाज हामीलाई किन सुनिन्छ, जबकि हामी टाढा छौँ ?”

“किनभने, यसले हामीलाई सिकाउँछ कि : ‘तिम्रो खुसीको धागो केवल तिमीसँग मात्र जोडिएको छैन । जसको चुरा टुटेको छ, उसको दुःख पनि तिम्रो हो । तिमीहरू सबै एकअर्काप्रति जिम्मेवार छौ ।'”

गुरुजी काकाले प्रेरणा दिनुभयो — “जब तिमीहरूले टीभीमा वा स्कुलमा कसैको दुःख देख्छौ, तब तिमीहरूलाई याद आओस् कि तिमीहरू सबै नयनको चाँदीको धुलोले बनेका छौ । तिमीहरूले आफ्नो सकारात्मक शक्ति (चाँदीको धुलो) प्रयोग गरेर टाढाको मानिसलाई पनि सहयोग गर्न सक्छौ ।”

“जस्तै — तिमीले आफ्नो खाजाको केही भाग नजिकैको गरिब साथीलाई दिनु, स्कुलको सरसफाइमा सहयोग गर्नु वा घरमा आफ्ना बाबुआमालाई काममा सघाउनु । तिम्रो यो सानो काम नयनको चाँदीको धुलो बनेर संसारभरि फैलिन्छ र कसैको दुःखलाई कम गर्न मद्दत गर्छ । यसरी तिमीले विश्वव्यापी धागोलाई बलियो बनाएका हुन्छौ ।”

गुरुजी काकाले अन्तिममा सबै नानीबाबुहरूलाई हेर्नुभयो ।

“नयन परेवालाई कसैले बिर्सिएन, न त उसले कसैलाई बिर्सियो । ऊ त सधैँ हामीसँग छ, हाम्रो आत्मा बनेर ।” गुरुजी काकाले नानीबाबुहरूलाई बुझाउनुभयो — “नयन कहाँ गयो ?” भन्ने प्रश्नको जवाफ यो हो — “नयन तिमीभित्रको त्यो ‘राम्रो मन’ हो, जसले तिमीलाई सधैँ अरूको खुसी खोज्न, अरूको दुःख बुझ्न र सत्यको बाटोमा हिँड्न प्रेरणा दिन्छ । यो मनको शक्ति नै संसारको सबैभन्दा ठूलो जादु हो ।”

उहाँले भन्नुभयो, “जतिबेला तिमी कसैको दुःख देख्छौ र तिम्रो मनमा उसलाई मद्दत गर्ने विचार आउँछ तब बुझ्नू, तिम्रो मनमा नयनको चाँदीको धुलो चम्किरहेको छ । र, जब तिमी कसैसँग झगडा नगरी प्रेमले कुरा गर्छौ तब बुझ्नू, तिमीले विश्वव्यापी धागोलाई बलियो बनाएका छौ ।”

त्यस दिनदेखि जनकपुरका नानीबाबुहरूले बुझे कि उनीहरू केवल जनकपुरका मात्र होइनन्, उनीहरू नयनको चाँदीको धुलोले बनेको सुन्दर संसारको एक महत्त्वपूर्ण भाग हुन् र उनीहरूको सानो कामले पनि ठूलो प्रभाव पार्छ । उनीहरूको हृदयमा प्रेमको धागो सधैँ बाँधिएको रहनेछ भन्ने विश्वास उनीहरूलाई भयो ।
क्रमशः

–०००–
श्री जनता मा.वि. (प्राविधिक)
गोलबजार-४, सिरहा