नन्दलाल आचार्यको ‘शल्यक्रिया’को सांस्कृतिक विमोचन | हाम्रो कथाघर

कुमार दाहाल | सिरहा, साउन १२

कथा शब्द मात्र होइन, समाजको चिरफार हो। आज सिरहाको बुढानीलकण्ठ आवासीय विद्यालयको मञ्चमा त्यही चिरफारको आँखीझ्याल खुलेको थियो, ‘शल्यक्रिया’का अक्षरमार्फत।

शब्दाङ्कुर मासिक पत्रिकाद्वारा प्रकाशित लेखक नन्दलाल आचार्यको २२३ पृष्ठे कथासङ्ग्रह ‘शल्यक्रिया’को विमोचन आज पाँच प्रेरक किशोरीहरू– पासाङमाया तामाङ, लक्ष्मी यादव, रानी महतो, रोशनी ठाकुर र पुनिता साहद्वारा गरियो। पञ्चकन्याको सांस्कृतिक विम्बमा उभ्याएर गरिएको यो विमोचनले विमर्श र विवेकको सँगालो बनायो।

कथाहरू विमोचित भएनन्, उनीहरूबाट बोले– पीडाका आवाज, वर्गका सन्ताप र मौनताका चित्कारहरू। यो विमोचन परम्पराको अनुकरण होइन, परिवर्तनको अभ्यास थियो।

“हामी पाठ्यपुस्तकका पाना पल्टाइरहेका छैनौँ, अनुभवका कापीहरू कोरिरहेका छौँ।”

— रामवरण यादव, प्रधानाध्यापक

२० वटा कथाहरूले सिङ्गो तराई-मधेसको माटो भिजाएका छन्। यो सङ्ग्रह केवल पढिने होइन, भोगिने कृति हो। भूमिका लेखकहरूले यसको वैचारिक सघनता बढाएका छन्।

कक्षा ८ देखि १० सम्मका झण्डै ९० जना विद्यार्थी र शिक्षकहरूले विमोचन समारोहलाई जीवन्त बनाए। उनीहरूले ‘शल्यक्रिया’मा पीडाको मात्रै होइन, परिवर्तनको नशा महसुस गरे।

“हामीले किताबको पाना मात्र पल्टाएनौँ, कथाभित्र छिर्यौँ। यो नै हाम्रो साक्षात्कार हो, साहित्यसँगको।”

— अञ्जली यादव

रितिका साहको लयात्मक उद्घोषणले समारोहलाई सङ्गीत दियो। युवाहरूको सरल भाषामा गहिरो विश्लेषण सुन्दा लाग्थ्यो– पुस्तकहरू अब कक्षाकोठामा होइन, चेतनाको काखमा पढिन थालेका छन्।

‘शल्यक्रिया’का कथाहरू समाजको एक्सरे हुन्, जहाँ वर्गीय विभाजन, संरचनागत हिंसा र पीडाको टालो खोलिन्छ। वक्ताहरूले भनेझैँ– यी कथा कल्पनाका होइनन्, प्रतिरोधका गन्ध हुन्।

पञ्चकन्या मात्र सांस्कृतिक प्रतीक थिएनन्, समावेशिताको झण्डा थिए। पाँच जातीय, भाषिक पृष्ठभूमिका किशोरीहरूले खोलिदिए कथाभित्रको समाज।

शिक्षक, विद्यार्थी र साहित्य– तीनै एउटै वृत्तमा समेटिए। कथा अब किताबमा होइन, किशोरीहरूको स्वरमा बोल्न थाल्यो।

जब पाठशालाले कथा अँगाल्छ, पाठशालाले समाज पढ्न थाल्छ। आज त्यही भएको हो सिरहामा। ‘शल्यक्रिया’ अब किताब मात्रै होइन– कक्षाकोठाभरि गुञ्जिएको एउटा आवाज बन्यो।

०००