बाल-उपन्यास: अद्भुत विवाह भाग: ०२ | हाम्रो कथाघर

बाल-उपन्यास: अद्भुत विवाह
अध्याय: ०२
लेखक: नन्दलाल आचार्य

लेखकीय:
यो बाल-उपन्यास ‘अद्भुत विवाह’ ले आजका बालबालिकालाई एउटा महत्त्वपूर्ण र सदाबहार सन्देश दिन खोजेको छ— वास्तविक जादु बाहिरी चमत्कारमा होइन, बरु हाम्रै मनभित्रको शक्तिमा लुकेको हुन्छ ।

गुरुजी काका र नयन परेवाको कथा-शृङ्खलाले तीन जादुई प्रतिज्ञाको सूत्र प्रस्तुत गर्दछ, जुन आधुनिक जीवनका चुनौतीहरूका लागि एउटा शक्तिशाली मार्गदर्शन हो । आजको तीव्र प्रतिस्पर्धा र भावनात्मक दूरीको युगमा, जहाँ बालबालिकाहरू मोबाइल वा भर्चुअल संसारमा बढी केन्द्रित छन्, यो उपन्यासको कथाले उनीहरूलाई मानवीय सम्बन्ध र आन्तरिक मूल्यको महत्त्व बुझाउँछ ।

१. सकारात्मकता (चाँदीको धुलो): बालबालिकाहरूले सिक्छन् कि रिस, ईर्ष्या र निराशाजस्ता ‘अँध्यारो धुलो’ लाई आफ्नो मनको ‘चाँदीको धुलो’ (सकारात्मक सोच) ले पखाल्न सकिन्छ । यो सूत्रले उनीहरूलाई जुनसुकै परिस्थितिमा पनि आशावादी र शान्त रहन सिकाउँछ ।

२. अटल सम्बन्ध (नदेखिने धागो): उपन्यासले ‘प्रेमको धागो’ का माध्यमबाट भावनात्मक दूरीलाई (सञ्जयका बुवाजस्तै) कसरी विश्वास र सम्झनाको शक्तिले जित्न सकिन्छ भन्ने देखाउँछ । यसले आजका बालबालिकालाई परिवार र साथीहरूसँगको सम्बन्धलाई सधैँ प्राथमिकता दिन र अटल विश्वास राख्न प्रेरित गर्छ ।

३. साहस र बलिदान (टुटिसकेको चुरा): यस उपन्यासको कथाले दुःख, असफलता र सङ्घर्षहरू (टुटिसकेको चुराको आवाज) बाट भाग्नुको सट्टा धैर्य र बलिदान दिएर ती चुनौतीहरूलाई शक्तिको स्रोत बनाउन सिकाउँछ । स्कुलको परीक्षा, पोखरीको समस्या वा सामुदायिक विवाद— हरेक समस्या समाधानका लागि स्वार्थको बलिदान नै अन्तिम जादुई उपाय हो ।

अन्ततः, यो उपन्यासले बालबालिकालाई सत्य (आत्मासँगको विवाह) को सन्देश दिँदै उनीहरूलाई ‘नयनको सन्देशवाहक’ बनेर प्रेम, शान्ति र सकारात्मक ऊर्जा संसारभरि फैलाउन आह्वान गर्दछ । यस उपन्यासका हरेक भागको अध्ययन गरेर पृष्ठपोषण दिनुहुन निवेदन गर्दछु । धन्यवाद !
— नन्दलाल आचार्य

अध्याय: ०२

नयन परेवा हराएपछि गुरुजी काकालाई त्यो रातभरि निद्रा परेन । उनी रातभरि पीपलको रूखको हाँगामा बसेर चम्किरहेको चाँदीको धुलोलाई नियालिरहे । त्यो धुलो हावामा बिस्तारै-बिस्तारै तैरिरहेको थियो; मानौँ कसैले कुनै सपना टुक्रा पारेर उडाएको होस् ।

“नयन कहाँ गयो होला ? के त्यो प्रकाशले उसलाई कतै लग्यो ? वा ऊ आफैँ कुनै नयाँ रहस्यको खोजीमा गयो ?” गुरुजी काकाले मनमनै धेरै प्रश्न गरे । गुरुजी काकालाई थाहा थियो, नयन साधारण परेवा थिएन । उसले सुनेको मननीय वाक्य “प्रेमको कथा तब मात्र पूरा हुन्छ…” एकदमै गहिरो थियो ।

बिहान हुनै लाग्यो । पूर्वतिरको आकाशमा सिन्दूरे रङको रातो प्रकाश छरिन थाल्यो । चराचुरुङ्गीहरू आफ्नो काममा लागे । जब घामको पहिलो न्यानो किरण पीपलको रूखका पातहरूबाट छिचोलिएर जमिनमा पर्यो, गुरुजी काकाले हाँगाबाट तल हेरे ।

उनले जमिनमा एउटा चम्किलो चिज देखे । त्यो अरू साधारण धुलो वा माटोजस्तो थिएन । त्यो त रातभरि हावामा उडिरहेको चाँदीको धुलोको एक सानो थुप्रो थियो । त्यो धुलो स-साना हीराका कणहरूजस्तै टल्किरहेको थियो ।

गुरुजी काका बिस्तारै उडेर तल झरे । उनको कालो शरीर त्यो चम्किलो धुलोको नजिकै पुग्यो । उनले त्यो धुलोको एक कण आफ्नो चुच्चोले उठाए र ध्यान दिएर हेरे । गुरुजी काका, जो संसारकै सबैभन्दा ज्ञानी काग थिए, उनले आफ्नो पुरानो ज्ञान सम्झे ।

“यो त सपनाको धुलो हो !” गुरुजी काकाले चकित हुँदै ठुलो स्वरले कराए ।

यो धुलो एकदमै दुर्लभ थियो । कथाअनुसार, यो धुलो ती प्राणीहरूको पखेटामा टाँसिन्छ, जसको मन नितान्त शुद्ध र सत्यको खोजीमा समर्पित हुन्छ । गुरुजी काकाले थप बुझे, “यो धुलो जसको पखेटामा टाँसिन्छ, उसले केवल वर्तमान समय मात्र देख्दैन, उसले धेरै पुराना बितेका सम्झनाहरू (भूतकाल) र भविष्यमा आउने सपनाहरू (भविष्यकाल) पनि देख्न र सुन्न सक्छ ।”

अब गुरुजी काकाले नयनले रातमा सुनेको आवाजको रहस्य बुझे ।

“ए ! मैले बुझेँ !” गुरुजी काकाले आफ्नो टाउको हल्लाए, “नयनले त्यो चाँदीको धुलोको शक्तिले गर्दा नै माता सीताको विवाह-उत्सवको बीचमा पुरानो टुटिसकेको चुराको आवाज सुन्न सकेको रहेछ !”

नयनले सुनेको त्यो आवाज वास्तवमा पुरानो समयबाट आएको एउटा प्रतिध्वनि थियो, जुन सपनाको धुलोको जादुले गर्दा वर्तमानमा महसुस भएको थियो । गुरुजी काकाले मनमनै नयनलाई धन्यवाद दिए, “नयन ! तिमीले मलाई सिकायौ कि सत्य केवल आँखाले देखिने कुरामा मात्र हुँदैन; सत्य त हाम्रो मनको गहिराइमा लुकेको हुन्छ, जहाँ भूत र भविष्य एकै ठाउँमा भेट्छन् ।”

नयनले भनेको अर्को रहस्य थियो, “मलाई नदेखिने धागोले तान्छ… मैले त्यसको पहिलो टुप्पो पत्ता लगाउनुपर्छ ।”

गुरुजी काकाले आफ्नो चुच्चोले त्यो चाँदीको धुलोलाई छोए र आफ्ना आँखाहरू बन्द गरे । उनले नयनले गरेजस्तै गहिरो ध्यान गरे । उनले अब मनको आँखाले हेर्ने प्रयास गरे । उनले आफ्नो मनको आँखाले देखे— संसारमा हरेक मान्छे, हरेक चरा र हरेक घटना एउटा पातलो, चम्किलो धागोले जोडिएको रहेछ । यो धागो प्रेम, सम्बन्ध र जिम्मेवारीको धागो थियो ।

“यो त ‘प्रेमको बन्धन’ पो रहेछ !” गुरुजी काका फुसफुसाए, “विवाह भनेको यही धागोलाई दुई आत्माबीच बलियो गरी बाँध्नु हो ।”

गुरुजी काकाले अब त्यो धागोको ‘पहिलो टुप्पो’ को अर्थ पनि बुझे । त्यो टुप्पो कुनै भौतिक वस्तु थिएन । “पहिलो टुप्पो भनेको त ‘कारण’ पो रहेछ !” गुरुजी काकाले आफ्ना पखेटाहरू हल्लाए ।

“हरेक खुसीको पछाडि एउटा ठुलो कारण लुकेको हुन्छ । सीता र रामको विवाह पनि केवल प्रेम मात्र थिएन, त्यो त सत्य र धर्मको स्थापना गर्ने एउटा महान् उद्देश्य थियो ।” नयनले खोजेको धागोको टुप्पोले भन्दै थियो— आजको खुसीको सुरुवात धेरै वर्षअघि गरिएको कुनै महान् सङ्कल्प वा वाचाबाट भएको थियो । नयनले ती महान् आत्माहरूको पुरानो वाचाको महत्त्व बुझेका रहेछन् ।

गुरुजी काकाको मन अब ज्ञानको प्रकाशले भरियो । उनले बुझे— नयन कतै हराएको छैन, ऊ त सत्यको प्रकाशमा विलय भएको छ र आफ्नो सकारात्मक ऊर्जा (चाँदीको धुलो) संसारभरि फैलाइरहेको छ ।

गुरुजी काकाले अब एउटा नयाँ सङ्कल्प लिए, “म अब केवल पीपलको रूखमा बस्ने र हेर्ने मात्र होइन, म अब नयनको काम पूरा गर्नेछु । म यो जादुई ज्ञानलाई मानिसहरू, विशेष गरी साना नानीबाबुहरूको जीवनमा पुर्‍याउनेछु । उनीहरूलाई चाँदीको धुलो कसरी प्रयोग गर्ने भनेर सिकाउनेछु ।”

गुरुजी काकाले जमिनमा रहेको चाँदीको धुलोलाई आफ्नो चुच्चोले टिपेर पीपलको रूखको खोक्रो भागमा सुरक्षित राखे । उनलाई थाहा थियो— अब उनको जीवनको नयाँ अध्याय सुरु भएको छ । अब उनी गुरुजी काका मात्र रहेनन्, उनी नयनको ज्ञानका वाहक पनि बनेका थिए ।

क्रमशः

–०००–
श्री जनता मा.वि. (प्राविधिक), गोलबजार-४, सिरहा