बाल-उपन्यास: अद्भूत विवाह | हाम्रो कथाघर

 बाल-उपन्यास: अद्भुत विवाह
लेखक: नन्दलाल आचार्य

लेखकीय:
यो बाल-उपन्यास ‘अद्भुत विवाह’ ले आजका बालबालिकालाई एउटा महत्त्वपूर्ण र सदाबहार सन्देश दिन खोजेको छ— वास्तविक जादु बाहिरी चमत्कारमा होइन, बरु हाम्रै मनभित्रको शक्तिमा लुकेको हुन्छ ।

गुरुजी काका र नयन परेवाको कथा-शृङ्खलाले तीन जादुई प्रतिज्ञाको सूत्र प्रस्तुत गर्दछ, जुन आधुनिक जीवनका चुनौतीहरूका लागि एउटा शक्तिशाली मार्गदर्शन हो । आजको तीव्र प्रतिस्पर्धा र भावनात्मक दूरीको युगमा, जहाँ बालबालिकाहरू मोबाइल वा भर्चुअल संसारमा बढी केन्द्रित छन्, यो उपन्यासको कथाले उनीहरूलाई मानवीय सम्बन्ध र आन्तरिक मूल्यको महत्त्व बुझाउँछ ।

१. सकारात्मकता (चाँदीको धुलो): बालबालिकाहरूले सिक्छन् कि रिस, ईर्ष्या र निराशाजस्ता ‘अँध्यारो धुलो’ लाई आफ्नो मनको ‘चाँदीको धुलो’ (सकारात्मक सोच) ले पखाल्न सकिन्छ । यो सूत्रले उनीहरूलाई जुनसुकै परिस्थितिमा पनि आशावादी र शान्त रहन सिकाउँछ ।

२. अटल सम्बन्ध (नदेखिने धागो): उपन्यासले ‘प्रेमको धागो’ का माध्यमबाट भावनात्मक दूरीलाई (सञ्जयका बुवाजस्तै) कसरी विश्वास र सम्झनाको शक्तिले जित्न सकिन्छ भन्ने देखाउँछ । यसले आजका बालबालिकालाई परिवार र साथीहरूसँगको सम्बन्धलाई सधैँ प्राथमिकता दिन र अटल विश्वास राख्न प्रेरित गर्छ ।

३. साहस र बलिदान (टुटिसकेको चुरा): यस उपन्यासको कथाले दुःख, असफलता र सङ्घर्षहरू (टुटिसकेको चुराको आवाज) बाट भाग्नुको सट्टा धैर्य र बलिदान दिएर ती चुनौतीहरूलाई शक्तिको स्रोत बनाउन सिकाउँछ । स्कुलको परीक्षा, पोखरीको समस्या वा सामुदायिक विवाद— हरेक समस्या समाधानका लागि स्वार्थको बलिदान नै अन्तिम जादुई उपाय हो ।

अन्ततः, यो उपन्यासले बालबालिकालाई सत्य (आत्मासँगको विवाह) को सन्देश दिँदै उनीहरूलाई ‘नयनको सन्देशवाहक’ बनेर प्रेम, शान्ति र सकारात्मक ऊर्जा संसारभरि फैलाउन आह्वान गर्दछ । यस उपन्यासका हरेक भागको अध्ययन गरेर पृष्ठपोषण दिनुहुन निवेदन गर्दछु । धन्यवाद !
— नन्दलाल आचार्य

अध्याय: ०५

दियाले कबीरसँगको सम्बन्ध सच्याएपछि, पीपलको रूखमुनि गुरुजी काकाको जादुई विद्यालयमा नानीबाबुहरूको विश्वास झनै बढ्यो । उनीहरूले चाँदीको धूलो (सकारात्मक सोच) ले सम्बन्धहरूलाई कसरी बलियो बनाउँछ भन्ने बुझिसकेका थिए ।

एक दिन, सबैजना जम्मा भएका थिए । बालक अमन, जो धेरै विचारशील र गम्भीर थियो, उसले एउटा पुरानो प्रश्न उठायो ।

“गुरुजी काका,” अमनले सोध्यो, “तपाईंले कथाको सुरुमा भन्नुभएको थियो— नयन परेवाले सीता माताको टुटिसकेको चुराको आवाज सुनेको थियो । तपाईंले भन्नुभयो कि त्यो भविष्यको दुःखको सङ्केत थियो । हामी त चाँदीको धूलो प्रयोग गरेर सधैँ खुसी हुन चाहन्छौँ । के हामीले त्यो दुःखको आवाजलाई सधैँ बिर्सनुपर्छ ?”

गुरुजी काकाको अनुहारमा गम्भीरता छायो । उनले बुझे— अब नानीबाबुहरूलाई जादुको सबैभन्दा गाह्रो तर आवश्यक पाठ सिकाउने बेला आएको छ : दुःखको समयमा पनि अटल रहने शक्ति ।

“साँचो हो, बाबु अमन !” गुरुजी काकाले बिस्तारै भने । “हामी दुःखबाट भाग्न सक्दैनौँ, न त हामीले त्यसलाई बिर्सनुपर्छ । बरु, त्यो टुटिसकेको चुराको आवाजले हामीलाई दुःखसँग डटेर लड्न र धैर्यवान् हुन सिकाउँछ । यो नै विवाहको जादुको सबैभन्दा गहिरो भाग हो ।”

गुरुजी काकाले पीपलको रूखको एक हाँगामा बसेर ध्यान लगाएर बोले ।

“सोच नानीबाबुहरू, चुरा भनेको के हो ? यो खुसी, सौभाग्य र सुरक्षाको प्रतीक हो । जब यो टुट्छ, यसले बलिदान, पीडा र गाह्रो समय देखाउँछ ।”

उनले राम र सीताको महान् कथाको अंश जोडे : “सीता माताको विवाहको रातमा त्यो आवाज आउनुको अर्थ यो थियो कि, संसारको सबैभन्दा ठूलो प्रेम पनि बलिदान विना पूर्ण हुँदैन । उहाँहरूको जीवनमा धेरै दुःख र परीक्षा आउने वाला थियो । उहाँहरूले आफ्नो प्रेमलाई बचाउनका लागि त्यो दुःख र कठिनाइलाई सहनुपर्ने थियो ।”

गुरुजी काकाले एउटा सरल उदाहरण दिए :

“हेर बाबुहरू, तिमीहरूलाई स्कुलको दौडमा प्रथम हुनु छ, होइन त ? प्रथम हुनका लागि तिमीहरूले के गर्नुपर्छ ?”

“दौडनुपर्छ ! कडा मेहनत गर्नुपर्छ !” सबैले उत्साहपूर्वक भने ।

“ठीक भन्यौ ! त्यो कडा मेहनत, बिहान सबेरै उठ्नु, थकाइ लाग्दा पनि दौडिरहनु— के त्यो सानो दुःख होइन ?”

“दुःख हो !” उनीहरूले स्वीकार गरे ।

“तर, त्यो दुःख तिमीहरू ठूलो खुसी (विजय) का लागि सहन्छौ । सीता माताको चुरा टुट्नुको आवाजले यही भन्छ : ‘आफ्नो लक्ष्य (प्रेम, सफलता) लाई बचाउनका लागि, तिमीले कडा परिश्रम र धैर्य (दुःख) लाई पनि खुसीसाथ स्वीकार गर्नुपर्छ ।’ उहाँको चुरा टुट्यो, तर उहाँको मनको सङ्कल्प र प्रेमको वाचा कहिल्यै टुटेन ।”

गुरुजी काकाले फेरि नयनको बीजवाक्य दोहोर्‍याए :
“प्रेमको कथा तब मात्र पूरा हुन्छ, जब खुसीको पलमा पनि एक आत्माले अर्को आत्मालाई गहिरोसँग याद गरिरहेको हुन्छ ।”

“यो वाक्यले हामीलाई के सिकाउँछ ?” गुरुजी काकाले सोधे ।

“यसले गाह्रो समयमा पनि विश्वास नतोड्न सिकाउँछ !” अमनले आत्मविश्वासका साथ भन्यो ।

“सही भन्यौ ! यसले सिकाउँछ कि जब हामी खुसी हुन्छौँ, हामीले त्यो खुसी पाउन गरेको सङ्घर्षलाई पनि याद गर्नुपर्छ । गाह्रो समयलाई याद गर्दा हामी विनयी रहन्छौँ र घमण्डी हुँदैनौँ ।”

गुरुजी काकाले थपे, “यसलाई नै ‘टुटिसकेको चुराको शक्ति’ भनिन्छ । यो शक्तिले तिमीहरूलाई सिकाउँछ कि तिमीहरूले यो खुसी कति मेहनत गरेर पाएका हौ । यसले गर्दा तिमीहरू अर्को चुनौतीको लागि सधैँ तयार रहन्छौ ।”

गुरुजी काकाले कथालाई नानीबाबुहरूको आफ्नै जीवनसँग जोडे ।

“हेर नानीबाबुहरू, हाम्रो जीवनमा पनि कहिलेकाहीँ ‘चुरा टुट्छ’—

जब तिमीहरूले आफ्नो मनपर्ने खेलौना भत्काउँछौ, त्यो सानो चुरा टुट्छ ।

जब तिमीहरूले मेहनत गरेर पनि परीक्षामा फेल हुन्छौ, त्यो ठूलो चुरा टुट्छ ।

जब तिमीहरूले आफ्नो पालो नपाउँदा दुःखित हुन्छौ, त्यो पनि एक प्रकारको चुरा टुट्नु हो ।

यी सबै आवाजले भन्छन् : ‘रोएर नबस ! यो दुःख सधैँ रहँदैन ! फेरि प्रयास गर !'”

गुरुजी काकाले सबैलाई हेरेर अन्तिम शिक्षा दिए : “टुटिसकेको चुराको आवाजले हामीलाई सधैँ सिकाउँछ कि अगाडि बढ्नका लागि पछि फर्केर हेर । तिमीहरूले सानो-सानो बलिदान दिन सिक— आफ्नो मनपर्ने वस्तु साथीलाई दिनु, आफ्नो पालो त्याग गर्नु । यही बलिदान नै सम्बन्धको धागो (विवाहको वाचा) लाई बलियो बनाउने सबैभन्दा ठूलो शक्ति हो ।”

नानीबाबुहरूका आँखामा अब दुःखको डर थिएन, बरु सङ्घर्ष गर्ने साहसको चमक थियो । उनीहरूले बुझे— जादुई विवाहको अर्थ केवल प्रेम होइन, यो त प्रेमका लागि सहनशीलता पनि रहेछ ।
क्रमशः

–०००–
श्री जनता मा.वि. (प्राविधिक)
गोलबजार-४, सिरहा