समीक्षा: शब्दमा जीवन र भावनाको त्रिवेणी: ‘आस्था’ र ‘ग्याब्रियले’ को संयुक्त समीक्षा

समीक्षा: शब्दमा जीवन र भावनाको त्रिवेणी: ‘आस्था’ र ‘ग्याब्रियले’ को संयुक्त समीक्षा
— पि. डा. राजिब शिवजी जय

“शब्दहरूमा शक्ति त हुन्छ नै, सायद जीवन पनि हुन्छ।”

साहित्य जीवनको ऐना मात्र होइन, यो त एउटा यस्तो घर हो जहाँ इँटा, सिमेन्ट र रडका रूपमा संवेदना, समाज र मानवीय विम्बहरू प्रयोग गरिएका हुन्छन्। कथाकार हरिश कल्पितका दुई कथा सङ्ग्रहहरू— ‘आस्था’ र ‘ग्याब्रियले’ पढिरहँदा मलाई यस्तै एउटा जीवन्त घरभित्र सयर गरिरहेको महसुस भयो। आज म एक सामान्य पाठकको दृष्टिबाट यी दुई कृतिभित्रका केही इँटा र रङ्गहरूको विश्लेषण गर्ने जमर्को गर्दै छु।

कथाभित्रका केही झिल्काहरू

यी दुई सङ्ग्रहभित्रका कथाहरूले हाम्रो समाजका विविध पाटाहरूलाई उजिल्याएका छन्।

‘आस्था’ सङ्ग्रहभित्र:
यस सङ्ग्रहमा समावेश ‘सुप्रभा देवीको भाषण’ मार्फत नारी अधिकारका नाममा समाजमा व्याप्त दोहोरो चरित्र र खोक्रो आदर्शलाई उदाङ्गो पारिएको छ। ‘नियतिको भुमरीमा अल्झिएको जिन्दगी’ ले मित्रता र प्रेमको बीचको मसिनो रेखा र बाध्यतालाई चित्रण गर्छ भने ‘ठूली बज्यै’ जस्ता कथाहरूले ग्रामीण परिवेश र बुढ्यौलीका सास्तीहरूलाई जीवन्त रूपमा प्रस्तुत गरेका छन्। ‘मोहभङ्ग’ जस्ता कथाहरूले मानवीय भावनाका आरोह-अवरोहलाई मार्मिक ढङ्गले प्रस्तुत गरेका छन्।

‘ग्याब्रियले’ सङ्ग्रहभित्र:
यस सङ्ग्रहमा प्रेम, विवाह, पारिवारिक कलह र वैदेशिक संस्कृतिको द्वन्द्वलाई मिहिन रूपमा केलाइएको छ। विशेष गरी शीर्ष कथा ‘ग्याब्रियले’ मा जापानी युवती र लिथुआनियाली युवकको प्रेम, विवाह र सांस्कृतिक भिन्नताका कारण उत्पन्न हुने जटिलतालाई बाबुको पीडासँग जोडेर हेरिएको छ। ‘पुष्पलता’, ‘मोहजाल’ र ‘एडमको प्रेम’ जस्ता कथाहरूले पाठकलाई गहिरो संवेगात्मक प्रभाव पार्छन्।

लेखन शैली र प्रभाव

कथाकार हरिश कल्पितको लेखनमा एउटा विशिष्ट ‘हस्ताक्षर शैली’ (Signature Style) छ। उहाँको शैलीमा गुरुप्रसाद मैनालीको सामाजिक यथार्थवाद, रमेश विकलको ग्रामीण चित्रण र पारिजातको वैचारिकताको त्रिवेणी भेटिन्छ। साथै, विश्वप्रसिद्ध कथाकार एन्टोन चेखोभ र प्रेमचन्दको जस्तै मानवीय स्वभावको गहिरो चिरफार उहाँका कथाहरूमा पाइन्छ।

कथाहरूमा प्रयोग गरिएका विम्ब, प्रतीक र व्यङ्ग्य (Satire) निकै शक्तिशाली छन्। समाजमा व्याप्त विभेद, अवसरवाद र मानवीय संवेदनालाई उहाँले कलात्मक रूपमा पस्कनुभएको छ। कतिपय कथाहरूले पाठकको मन रुवाउँछन् भने कतिपयले समाजको तीतो यथार्थप्रति सोच्न बाध्य बनाउँछन्।

केही सुधारका पक्षहरू

कुनै पनि कृति पूर्ण हुँदैन। यी पुस्तकहरूमा पनि कतैकतै मुद्रण (Printing) र प्रुफ रिडिङमा सामान्य त्रुटिहरू देखिएका छन्। आगामी संस्करणहरूमा यसलाई सच्याउन सके सुनमा सुगन्ध हुनेथियो। अर्को कुरा, सङ्ग्रहका धेरैजसो कथाहरू पीडा र रोदनले भरिएका छन्। हुन त हाम्रो समाजको प्रतिविम्ब नै यही हो, तर पाठकका रूपमा कताकता थोरै आशावादी र सुखान्त कथाहरूको पनि अपेक्षा रहँदो रहेछ।

अन्त्यमा,

किताब र शब्दहरू जीवित प्राणी जस्तै हुन्। यसलाई अंश-अंशमा चिरफार गर्नुभन्दा पनि सग्लो रूपमा पढ्दा वास्तविक आनन्द आउँछ। जाडोको यो मौसममा घाम ताप्दै वा चियाको चुस्कीसँगै हरिश कल्पितका यी दुई ‘तलैया’ रूपी पुस्तकमा डुबुल्की मार्नु एउटा सुखद अनुभव हुन सक्छ।

साहित्यिक भोजनका भोकाहरूका लागि ‘आस्था’ र ‘ग्याब्रियले’ उत्कृष्ट खुराक हुन्। यस्ता सशक्त कृतिहरू सिर्जना गर्नुभएकोमा कथाकार हरिश कल्पितलाई धेरै-धेरै बधाई तथा शुभकामना!