सुरेशकुमार पाण्डेका पाँच लघुकथा | हाम्रो कथाघर

१. लघुकथा: नेता

“नमस्कार हजुर, सञ्चै हुनुहुन्छ ? ” – परशुरामले दुवै हात जोडेर निहुरिँदै भन्यो ।

“नमस्कार नेताज्यू ! मलाई चिन्नुभएन र ? म जुठे हुँ; धने ग्वालाको छोरो ! ” जुठेले आश्चर्य मान्दै आफ्नो परिचय दियो ।

“किन नचिन्ने भन्या, हजुर त हाम्रा खास व्यक्तिमध्येको हुनुहुन्छ । ” – नेता परशुरामले मुस्कुराउँदै भन्यो ।

“सायद अझै पनि ठम्याउन सकेनन् नेताज्यूले । चिनेको भए यति मिठो कसरी बोल्थे र हामीसँग । त्यो दिन हामी बाबाको पेन्सनको सिफारिस माग्न जाँदा त हामीलाई चिन्दै चिनेका होइनन् । बरु उल्टै हकार्दै भगाएका हुन् ।” – उसले आफैँसँग मनमनै भन्यो ।

“अनि सर, कसरी पाल्नुभयो ? गाउँमा कसैलाई केही काम थियो कि ?” – एकछिनको मौनतापछि जुठेले प्रश्न गर्‍यो ।

“काम खासै केही थिएन, गाउँमा आएको त हजुरहरूसँग भेटघाट हुनुपर्‍यो, हालचाल सोध्नुपर्‍यो भन्ने मनसायले मात्र आएका हौँ । साथै यहाँ हुनुहुन्छ हाम्रा मित्र सन्देशज्यू, कुनै काम परे उहाँसँग सम्पर्क गर्दा हुन्छ । हस्, अहिले हामी लाग्छौँ, अब कुनै दिन फेरि पनि आउँला ।” – परशुरामले आफूसँगै आएका अर्का जनाको परिचय दिँदै बिदा माग्यो र अगाडि बढ्यो ।

जुठे उनीहरू अलि टाढा जाँदासम्म एकोहोरो हेरिरह्यो । नेताको परिवर्तित व्यवहारले ऊ असमञ्जसमा पर्यो ।

“जुठे, को थियो त्यो ?” भित्रबाट सुनिरहेको धने लाठीको सहारामा बाहिर आएर सोध्यो ।

“बा, आज हाम्रो भाग्य खुल्यो ! केही दिन पहिले हजुरको पेन्सन रोकिएको कुरा लिएर जाँदा चिन्दै नचिनेको मन्त्री परशुराम आज हाम्रै घरमा टुप्लुक्कै आए । ” – जुठेले आफ्नो बालाई अँगालो हाल्दै भन्यो ।

“कति सोझो छ मेरो छोरा ! त्यो हाम्रो माया लागेर आएको होइन जुठे, त्यो बरु आउने चुनावमा जित्ने आधार तयार पार्न आएको हो । ” – धनेले जुठेतिर नियाल्दै भन्यो ।

२. लघुकथा: धर्मको कर्म

“बाबु, जीवनमा कहिल्यै पाप नगर्नु ।” – वृद्धा आमा कमलीले आफ्नो छोरालाई सम्झाउँदै भनिन् ।

“मैले सधैँ धर्म गर्छु, पूजा गर्छु, तीर्थ घुम्छु, देश-विदेशका मठ-मन्दिर सबैमा पुग्छु । हजुरले चिन्ता नलिनु आमा ।” – छोरा रूपेशले आमालाई आश्वासन दिँदै भन्यो ।

“छोरा ! अब म कति दिन जिउँला र ! बरु म मर्नुभन्दा पहिले तिमीले यो धर्मको परिभाषा बुझिदिए मेरो सुखसँग प्राण जाने थियो । मलाई यत्ति घिटघिटो लाग्यो ।” – कमलीले मलिन अनुहार बनाउँदै भनिन् ।

“आमा ! हजुरलाई भनेँ त मैले, खुब भगवान्को पूजा गर्छु । हजुरको मृत्युपछि राम्रो दान-पुण्य गर्छु, हजुर स्वर्गमै पुग्नुहुन्छ, त्यही होइन र धर्म भनेको ? ” – रूपेशले आमाको पैताला चपक्क दबाउँदै भन्यो । उसका आँखा रसाएका थिए ।

“छोरा ! मलाई थाहा छ तिमीले मलाई अगाध माया गर्छौ तर धर्मको परिभाषा बुझ्न सकेनौ, यत्ति दुःख लाग्छ ।” – कमलीले छोराको आँखामा रसाएको आँसु पुछ्दै भनिन् ।

“आमा, अनि के हो तो धर्मको परिभाषा ?” – ऊ आश्चर्य मान्दै बोल्यो ।

“छोरा, मलाई सधैँ जीवित राख्ने मन भए तिमीले दान-पुण्य, मठ-मन्दिर धाउनु र त्यो परम्परागत संस्कार गर्नुभन्दा पनि दिनदुःखी र असहायहरूलाई सहयोग गरे पुग्छ ।” – कमलीले भनिन् ।

“त्यो पनि गर्छु आमा, हजुरले जे आदेश दिनुहुन्छ, त्यही गर्छु !” – रूपेशले भन्यो ।

“छोरा, सबैभन्दा ठूलो धर्म कुसंस्कार र भ्रमबाट आफूलाई मुक्त गरेर असल मानिस बन्नु हो, त्यति भए पुग्छ ।” – कमलीले छोराको शिर सुमसुम्याउँदै भनिन् ।

३. लघुकथा: सिपालु

“ओहो ! हाम्रो बाबु त तन्नेरी पो भएछ ?” – धनेले समीरलाई खुट्टादेखि टाउकासम्म नियाल्दै भन्यो ।

“भयो नि, अस्ति भर्खर बीस वर्ष पुग्यो ।” – नमलालले आफ्नो छोराको बारेमा बतायो ।

समीरले धनेलाई हातमा ढोग्यो । कहिलेकाहीँ आइरहनेमध्येका एकजना भएकाले समीरले उनलाई सजिलै चिन्दथ्यो ।

“बाहिर नै बसौँ है एकछिन, राम्रो घाम पनि छ ।” – धनेले भन्यो ।

त्यो सुनेर समीरले भित्रबाट कुर्सी लिएर आँगनमा राख्यो । उनीहरू दुवैजना बसेर भलाकुसारी गर्न थाले । समीरले भित्रबाट मनतातो पानी लिएर आयो र स्टुलमा राख्यो ।

“अब समीर बाबुले केको तयारी गर्दै छ ?” – धनेले पानीको गिलास उठाउँदै सोध्यो ।

“पढाइमा सिपालु छ, अहिले ब्याचलर पूरा गर्दै छ, त्यसपछि सोच्नुपर्ला अगाडिको योजना ।” – नमलालले भन्यो ।

“ए ए, कतै बाहिर देश पठाउने तयारीमा त हुनुहुन्न नि ?” – धनेले प्रश्न गर्‍यो ।

“अहिले त त्यस्तो सोचेको छैन । समीरले विदेश नजाने कुरा गर्छ भन्ने उसकी आमाले भन्छिन् । अब फाइनल रिजल्टपछि सोध्नुपर्ला अगाडि के गर्छ ।” – नमलालले भन्यो ।

“यस्ता होनहार बालकलाई त आफूले राजनीतिमै तान्नुपर्छ । हजुर हिँडेको बाटो के नराम्रो छ र ? आफ्नै बाटोमा हिँडाउनुहोस् ।” – धनेले प्रश्नसहित सुझाव दियो ।

“बरु केही काम सिकाउँदा राम्रो हुन्छ कि सर ? पढाइमा खुब सिपालु छ बाबु ।” – नमलालले सोध्यो ।

“हजुरलाई त थाहै छ, राजनीतिमा केही सिक्नुपर्दैन । मात्र सकेसम्म झुट बोल्न, फटाइँ गर्न र चिप्ला कुरा गर्न सिपालु भए पुग्छ ।” – धनेले राजनीतिमै आफ्नो सीप लगाउन समीरलाई अराउन भन्यो ।

“तर अङ्कल, मलाई झुटसँग एलर्जी हुन्छ ।” – यतिन्जेल सुनिरहेको समीरले भन्यो ।

“त्यसो भए त पढाइमै ध्यान दिए हुन्छ । राजनीतिमा त सफल हुन सकिँदैन बाबु !” – धने आफ्नो शिर हल्लाउँदै बोल्यो ।

४. लघुकथा: जमिन

“बाबा, त्यो के हो हेर्नुहोस् त ?” – पप्पुले बाटोमाथि एउटा बारीमा देखाउँदै भन्यो ।

“आहा, कति राम्रा सुन्तला फलेका रहेछन् । खान्छौ ?” – बारीमा सुन्तला लटरम्मै फलेको देखेर अरविन्दले आफ्नो सानो नातिलाई भन्यो ।

“सुन्तला भी यसरी फल्छ बाबा ?” – दस वर्षीय नातिले प्रश्न गर्‍यो ।

“हो नि, यसरी नै फल्छ । कति राम्रा पाकेका छन् । खाने विचार छ बाबुलाई ?” – अरविन्दले सोध्यो ।

“ल्याइदिनु न बाबा !” – पप्पुले अरविन्दतिर मुस्कुराउँदै भन्यो । चिसोको मौसम भए पनि तेज घामले गर्दा अरविन्दलाई पनि पानी तिर्खा लागेको थियो ।

“तिमी यतै बस, म सुन्तला टिपेर ल्याइदिन्छु ।” – अरविन्द नातिलाई सम्झाएर बारीमा पस्यो ।

जसै ऊ बारीमा पसेको थियो, माथिबाट एकजना उसलाई हकार्दै दौडेर आयो ।

“हजुरलाई लाज लाग्दैन, अर्काको बारीमा यसरी चोरी गर्दा ?” – उसले अरविन्दलाई हकार्दै भन्यो । अरविन्दले उसलाई तलदेखि माथिसम्म नियाल्यो र त्यो बारीतिर हेर्यो ।

उसलाई आफ्नो बाबाले पुरानो समयमा भनेको कुरा सम्झना भयो — “छोरा, अहिले जसलाई काम नलाग्ने भनेर हेला गरेका छौ, कुनै दिन त्यो माटोले तिमीहरूलाई मेरो कुरा सम्झाइदिनेछ । अहिले अर्घेलो बनाएको त्यो पाटोले पौरख पायो भने त्यहाँ सुन फल्न सक्छ । अनि तिमीहरू त्यो देखेर लालायित त हुन्छौ, तर धने धेरै अबेर भइसकेको हुनेछ ।”

“हजुर, खाने मन लागेको भए पनि माग्नुपर्थ्यो । पैसा नभए पनि एउटा-दुइटा सित्तैमा दिन सकिन्थ्यो । हजुरलाई चोरी गर्दा लाज लाग्नुपर्ने ।” – उसका तीखा कुरा सुनेर अरविन्द झसङ्ग भयो ।

“माफ गर भाइ, गल्ती भयो । मेरो नातिलाई खान मन लागेर मैले भुलेँ, यो बारीमा मेरो अधिकार छैन भन्ने कुरा ।” – यति भनेर ऊ फर्किन खोज्यो ।

“लिनुहोस् दाइ, बाजे-नातिले एक-एक गोटा खानुहोला । यसको मलाई पैसा दिनुपर्दैन ।” – उसले दुई गोटा सुन्तला टिपेर हातमा थमाउँदै भन्यो ।

५. लघुकथा: जिम्मा

“अनुभव, तपाईँको नाम हो ? ” – अदालतको जजले कटघरामा उभिएको व्यक्तिलाई सोधे ।

“हो सर ! मेरै नाम अनुभव हो ।” – उसले विनम्रतापूर्वक भन्यो ।

“हजुरलाई थाहा छ, हजुरको अपराधका बारेमा ?” – जजले सोधे ।

“मलाई थाहा छ, म अपराधी होइन ।” – अनुभवले भन्यो ।

“प्रायः सबै अपराधीले यसै गरी भन्छन् । के हजुरको छोराको बाइकले पुनारामलाई ठक्कर दिएर घायल बनाएको होइन र ?” – वकिल जागेश्वरले चर्को स्वरमा बोले ।

“खै, मलाई थाहा छैन ।” – अनुभवले सटीक जवाव दियो ।

“त्यसो हो भने हजुर कटघरामा किन उभिनुभएको छ त ?” – वकिलले प्रश्न गरे ।

“मलाई बोलाइयो र म कानुनको पालना गर्दै छु ।” – अनुभवले भन्यो ।

“दुर्घटना घट्यो, हजुरको छोरा त्यो दुर्घटनामा मर्‍यो तर पुनाराम जीवन र मृत्युको दोसाँधमा छन् । उनको उपचार चलिरहेको छ । त्यसको जिम्मेवार हजुर हुनुपर्छ, किनकि त्यो तपाईँको छोरा हो, जसले रक्सीको मातमा गाडी चलाएको थियो । कुनै पनि आमा-बालाई आफ्नो सन्तान कहाँ जान्छ, के खान्छ र कस्तो सङ्गत गर्छ भन्ने बारेमा जानकारी हुनुपर्छ । त्यसो नगर्नु हजुरको घोर गल्ती हो । आदरणीय जज साहेब, अनुभवलाई कानुनअनुसारको कडा सजाय दिनुपर्छ ताकि फेरि कसैले यस्तो दुर्घटना नगरोस् ।” – वकिलले आफ्नो दलील पेस गरे ।

“तपाईँलाई वकिल साहेबको भनाइमा केही भन्नु छ ?” – जजले सोधे ।

“हजुर, भन्नु छ ।” – उसले भन्यो ।

“अनुमति छ ।” – जजले उसलाई आफ्नो सफाइ पेस गर्न अनुमति दिए ।

“जज साहेब, मेरो कुरा सुन्न सक्नुहुन्छ ?” – उसले गम्भीर प्रश्न राख्यो ।

“अवश्य !” – जजले अदालतमा बसेका सबैतिर नियाल्दै भने ।

“छोराले रक्सी पिएर गाडी चलाउनु र पुनारामलाई ठक्कर दिनुमा हजुरको गल्ती छ, वकिल साहेबको गल्ती छ, यो समाजको गल्ती छ । जसले मदिरा बनायो, गाडी बनायो र जसले उसलाई लाइसेन्स दियो, उसको गल्ती छ । मेरो छोरा मरेको छैन, मारिएको छ । मार्नमा तपाईँहरूको पनि बराबरी गल्ती छ । कुनै पनि आमा-बाबुले आफ्नो छोरा जड्याहा होस् वा अपराधी होस् भन्ने चाहँदैनन् । उसलाई जन्मदिए, हुर्काए र ऊ नाबालकबाट बालिग बन्यो । व्यवस्थाले उसको खुबी देखेर उसलाई गाडी चलाउने लाइसेन्स र नागरिकता दिएको छ, त्यो मैले दिएको होइन । सरकारले मदिराको डिलर खोलेको छ । कुनै पनि आमा-बाले डिलर खोलेर छोराछोरीलाई रक्सी खाऊ भनेका हुँदैनन् । त्यसकारण दोष हजुरहरू सबैको छ ।” – अनुभवले गम्भीर कुराहरू राख्दै बिट मार्‍यो ।

अदालतमा तालीको गडगडाहट सुनियो ।

“अर्डर ! अर्डर ! अर्डर ! कृपया कोही पनि आवेशमा नआउनुहोस् ।” – जजले भने ।

“यो अदालत अर्को सूचना नभएसम्मका लागि स्थगित गरिन्छ ।” – जजले अदालतको कारबाहीबाट छुट्टी लिँदै भने ।

–०००–
दाङ, घोराही १८