सुरेशकुमार पाण्डेका चार लघुकथा | हाम्रो कथाघर

१. लघुकथा : सहयोग

“दामनी ! आज बिदा हो क्या हो ? ट्युसन जाने होइन ?” देवकीले छोरीलाई सोधिन् । दामनीले सुनेको नसुन्यै गरिन् र कुचो उठाएर दलान बढार्न थालिन् ।

“के भने मैले ? सुनिनस् कि क्या हो ?” आमाले फेरि सोधिन् ।

“ट्युसन जाँदिनँ आमा म,” दामनीले निराश हुँदै भनिन् ।

“के भन्छे यसले ? हिजोसम्म त खुसी हुँदै जान्थी, आज के भयो ? कति मुस्किलले मास्टर सा’बले पढाउँछु भन्नुभएको छ । सित्तैमा कसले पढाउँछ हामी गरिबलाई ? विनोद सरजस्तो भलाद्मी कहाँ पाउँछेस् ? सबै काम छोड्, म गरिहाल्छु, तँ ट्युसन गैहाल,” देवकीले सम्झाउन खोजिन् ।

“आमा, मलाई त्यहाँ ट्युशन पढ्ने मनै छैन, म घरै बसेर पढ्छु,” दामनीले बिन्ती गरि ।

“के भएको अचेलका केटाकेटीलाई ? सित्तैमा पढाउँछु भन्दा पनि मान्दैनन् । बाह्र कक्षाको कठिन पढाइ, विनोद सरको सहयोग पाए तँलाई नै फाइदा हुन्थ्यो,” देवकी फतफताइन् ।

“आमा ! त्यहाँ अरू कुनै केटी साथी आउँदैनन्, म एक्लै हुन्छु, त्यसैले मलाई जान मन छैन,” दामनीले भनिन् ।

“हेर यो केटी ! विनोदले सबैलाई सित्तैमा किन पढाउँथे? गरिबकी छोरी भनेर दया लागेर पो तँलाई पढाउँछु भनेका हुन् । अरूको के मतलब, आफ्नो सोच न !”

“आमा ! हजुरलाई कसरी सम्झाऊँ ? कसैले कसैलाई सित्तैमा पढाउँदैन, यति बुझिदिनुहोस् न ! अब मलाई त्यहाँ जा भनेर कर नगर्नुहोस्,” दामनी अलि चर्को स्वरमा बोली र आँगन बढार्नतिरै लागि ।

२. लघुकथा : मृत्यु उप्रान्त

“राधे, बिहानै कहाँ हिँडेको ?” विनयले सोध्यो ।

“दाइसँगै भारत जान लागेको,” राधेले भन्यो ।

“अनि यहाँ कुन चाहिँ दाइ हुनुहुन्छ ?” सेता कपडा लगाएको अधबैँसे अपरिचित व्यक्तिलाई सँगै देखेर विनयले सोध्यो ।

“माथिल्लो घरका नुरी बूढीलाई चिन्नुहुन्छ नि हजुरले ?”

“किन नचिन्ने ! बिचरी जीवनभर दुःख गरिन्, अन्त्यमा अभावमै प्राण त्यागिन् । उहाँको दुःखको कथाले मलाई सधैँ भावुक बनाउँछ,” विनयले नुरीको विगत कोट्यायो ।

राधेले विवरण दियो, “उहाँकै साइँला छोरा भारतमै बस्नुहुन्छ, उतै विवाह गरेर परिवारसहित हुनुहुन्छ । आमाको काजकिरिया गर्न मात्र पाल्नुभएको । जेठा त सानैदेखि हराएका हुन्, अत्तोपत्तो छैन । माइला पनि भारतमै छन्, तर छुट्टी नमिलेर आउन सकेनन् । कान्छालाई आमाले जापान पढ्न पठाएकी थिइन्, उनी पनि उतै छन् । यहाँको नाम चोपलाल हो । मैले नै फोन गरेर बोलाएको थिएँ । परदेशी जीवन यस्तै त हो नि ! आमाको जीउँदो मुख हेर्न पाउनुभएन, मृत्यु उप्रान्त मात्रै दर्शन गर्न पाउनुभयो ।”

“अनि अहिले भारत किन जाने ?” विनयले निधार खुम्च्याउँदै सोध्यो ।

“आमाको अस्थि विसर्जन गर्न गया जान लागेको । जीवित छँदाको ठुलो धोको थियो गया जाने नुरी आमाको, पूरा गर्न पाउनुभएन । अहिले मरेपछि भए पनि अस्थि बगाइदिने विचारले जाँदै छौँ,” राधेले भन्यो ।

“अनि, कति दिन दुःख बोक्छौ त भाइ ?” विनयले चोपलालतिर हेर्दै सोध्यो ।

चोपलालले भन्यो, “वर्ष दिन नबोक्दा मानिसले के भन्लान् ? म आमालाई धेरै माया गर्छु, पूरै वर्षसम्म दुःख बोक्छु ।”

“जीउँदो छँदा सेवा गर्न नसके पनि मृत्यु उप्रान्त त औपचारिकता पूरा गर्नैपर्‍यो,” विनयले सुस्तरी भन्यो ।

३. लघुकथा : नमरेको लास

“मलाई बरु भोकै मर्न मन्जुर छ, अर्काको देशमा जान्नँ,” शेरेले अडान राख्यो ।

“यहाँ रोजगार छैन, घरमा बेरोजगार बसेर के गर्छौ ? हाम्रा पुर्खाले विदेशीको सेवा गर्दै आएका छन् । मेरा बाजे ब्रिटिसका बफादार थिए, मेरा बा पनि उनीहरूकै काममा खटेका थिए । मैले पनि त हिन्दुस्तानमा ४० वर्ष इमानदार सैनिक बनेर बिताएको हुँ । तँलाई थाहा छैन त्यो सबै ?” बहादुरले इतिहास कोट्याउँदै सम्झाउन खोजे ।

“बाबा, हजुरले आफ्नो सारा जीवन भारतमा बिताएर के प्राप्त गर्नुभयो ? के हामीले खान र लगाउनकै लागि अरूको गुलामी गर्नैपर्ने हो ?” शेरेले निराश हुँदै भन्यो ।

“तँ किन बुझ्दैनस् ? मलाई सानामा सबैले ‘भतुवा’ भन्थे । तर त्यो भतुवालाई ‘बहादुर’ नाम कसले दियो थाहा छ ? हिन्दुस्तानमा मेरा बाजेले ब्रिटिस सरकारमा देखाएको बहादुरीले गर्दा नाति-पनातिसमेत बहादुर बन्न पाएका हौँ । मैले सानैमा तेरो नाम शेरबहादुर राखिदिएको हुँ, ताकि कुनै दिन तँ पनि बहादुरी गरेर देखाउनेछस्,” बहादुरले आफ्नो आकाङ्क्षा व्यक्त गरे ।

“बाबा, मरेपछि सबै लास बन्छन्, तर हाम्रो परिवार त जिउँदै लास बनेर बाँचेको रहेछ । तर म नमर्दै लास बन्न सक्दिनँ,” शेरेले कोदाली उचाल्यो र बारीतर्फ लाग्यो ।

४. लघुकथा : शत्रु

“धने विदेश जान्छु भन्छ, खै कसले सहयोग गर्ला ?” तुलसीले निधार खुम्च्याउँदै भने ।

“किन जानुपर्‍यो विदेश ? थोरै लगानी गर्न सके दुवै छोरालाई रोजगारको राम्रो व्यवस्था हुन्थ्यो । यतै पनि बजारमा घर अनि सटर रहेछ,” मित्रमणीले सुझाव दिए ।

“हो क्यारे, तर जे सुकै काम गरे पनि धनको खाँचो पर्छ । धनबिनाको योजना फलदायी कहाँ हुन्थ्यो र ? आफूसँग रुपैयाँ छैन,” तुलसीले दुखेसो पोखे ।

“विदेश जाने खर्चलाई नै देशमै कुनै काममा लगानी गर्दा हुन्थ्यो नि !”

“विदेश जाने पनि ऋण लिएरै हो । घर धितो राखेर ऋण लिने विचार गरेको छ धनेले । कान्छोलाई डिग्री दिलाउँदा लिएको ऋण ब्याजसहित अझै लाखजति तिर्न बाँकी छ । त्यो तिरेपछि फेरि ऋण लिएर धनेलाई विदेश पठाउने विचारमा छु,” तुलसीले खुलस्त भने ।

“हजुरका दाजुले पनि सहयोग गर्लान् नि ? उनको व्यवसाय त राम्रो छ,” मित्रमणीले भने ।

“खै, उनी त्यति राम्रो बोल्नै खोज्दैनन्, सहयोगको त कुरै छोडौँ,” तुलसीले अँध्यारो अनुहार बनाउँदै भने ।

“पहिले त खुबै राम्रो थियो, के भएको हो र ?”

“के हुनु नि ! एउटा खरकट्टी जग्गा दुई भाइको साझा थियो । मलाई ऋण लागेपछि त्यो बिक्री गर्न खोज्दा उनले खरकट्टी धितो राखेर ऋण लिएका रहेछन्, त्यो पनि जम्मा ५० हजार । त्यो चुक्ता गरिदिनुहोस् भनेको त… !” उनी बोल्नै छोडे ।

“फेरि के भने त ?”

“पैसा हुँदा ऋण तिर्छु, तँलाई तिर भनेको छैन भन्दै उल्टै हकार्न थाले । दाजुलाई के भन्ने ? त्यस दिनदेखि उनीहरू कोही पनि हाम्रो घरमा आउँदैनन्,” तुलसीले दुखेसो पोखे ।

“पैसाको मुख कालो हुँदोरहेछ । हामी दुई भाइको पनि त्यस्तै छ,” मित्रमणीले आफ्नो समस्या बताउँदै भने ।