छोटो कथा : वर्षाको खोलाले छुट्याएका दुई मन

छोटोकथा : वर्षाको खोलाले छुट्याएका दुई मन
कथाकार : भाष्कर मैनाली शर्मा

दार्जिलिङका हरिया डाँडाहरूको काखमा हुर्किएको नेपाली केटा निरजको जीवन सधैँझैँ शान्त थियो, तर उसको मनभित्र कतै एउटा अधुरोपन थियो— जसलाई उसले आफैँ पनि बुझ्न सकेको थिएन । हरेक वर्ष ऊ आफ्नो काकासँग मणिपुर जान्थ्यो, र त्यही यात्राले उसको जीवनलाई पूर्ण रूपमा बदलिदियो । मणिपुरको इम्फाल नजिकैको एउटा सानो र शान्त गाउँमा उसले पहिलोपटक थोइबीलाई देख्यो । त्यो भेट कुनै सामान्य संयोग थिएन— त्यो भेट नियतिको लेखाइ जस्तै थियो, जसले दुई फरक संस्कृतिका दुई आत्मालाई एउटै कथामा बाँधिदियो ।

थोइबीको गाउँ लोकटक तालको किनारमा फैलिएको थियो, जहाँ पानीमाथि तैरिने फुम्दी (मणिपुरको तैरिने टापु) हरू प्रकृतिको जीवित चमत्कारजस्तै देखिन्थे । बिहानको कुहिरो ती फुम्दीमाथि बिस्तारै बस्दै जान्थ्यो, र लाग्थ्यो— मानौँ देवता उमाङ लाइहरूको सास त्यहाँ मिसिएको छ । थोइबीले सानैदेखि लाइहराओबा पर्वमा भाग लिँदै आएकी थिइन्, जहाँ सृष्टिको कथा नृत्य र गीतमार्फत प्रस्तुत गरिन्छ । उनले निरजलाई बारम्बार सुनाउँथिन् कि कसरी देवताहरूले संसार बनाएका थिए, र कसरी मानिसहरूको जीवन पनि उनीहरूकै इच्छाले चल्छ । निरजका लागि यी सबै कुरा केवल कथा मात्र थिएनन्— यी उसका लागि थोइबीको आत्माको झ्याल थिए ।

थोइबी जब फानेक र इनाफी (केटीहरूले लगाउने मणिपुरी वस्त्र) मा सजिएर रासलीला नृत्य गर्थिन्, त्यो केवल कला थिएन— त्यो भक्ति थियो, प्रेम थियो, र जीवनको गहिरो अभिव्यक्ति थियो । त्यो नृत्य राधा र कृष्णको प्रेमकथालाई जीवित बनाउने माध्यम थियो । निरज जब त्यो नृत्य हेर्थ्यो, उसलाई लाग्थ्यो— ऊ कुनै अर्को युगमा पुगेको छ, जहाँ प्रेम शुद्ध छ, समय स्थिर छ, र भावनाहरू मात्र सत्य छन् । एकदिन उसले थोरै कम्पित स्वरमा भन्यो, “तिमी नाच्दा, मलाई लाग्छ म कुनै पुरानो कथाभित्र हराइरहेको छु ।” थोइबीले हल्का मुस्कान दिँदै उत्तर दिइन्, “हाम्रो माया पनि त्यस्तै हो— जस्तै खम्बा-थोइबी कथा, जहाँ प्रेमले सबै कठिनाइ जित्छ, तर कहिलेकाहीँ ठूलो मूल्य चुकाउनुपर्छ ।”

त्यसपछि उनीहरूको दिनचर्या नै बदलियो । हरेक साँझ उनीहरू थौबल नदीको एउटा सानो शाखाको किनारमा भेट्थे । त्यो ठाउँ उनीहरूको संसार थियो— जहाँ न समयको डर थियो, न समाजको बाधा । निरजले बाँसुरी बजाउँथ्यो, र थोइबीले त्यसको तालमा हल्का नृत्य गर्थिन् । उनीहरू सँगै चाक-हाओ खीर खान्थे, जसको मिठास उनीहरूको प्रेमजस्तै गहिरो र विशेष थियो । थोइबीले उसलाई याओशाङको बारेमा सुनाउँथिन्— कसरी त्यो पर्वमा सारा गाउँ रङ्गले भरिन्छ, र कसरी मानिसहरूले दुःख बिर्सेर नयाँ जीवन सुरु गर्छन् । निरजले हाँस्दै भन्थ्यो, “हाम्रो जीवन पनि याओशाङ जस्तै सधैँ रङ्गीन रहोस् ।”

तर जीवन सधैँ उत्सवजस्तो हुँदैन । एकदिन असारको गहिरो वर्षाले आकाश ढाक्यो । बादल गर्जिए, बिजुली चम्कियो, र थौबल नदी अचानक उफ्रियो । त्यो शान्त नदी अब भयावह बन्दै गयो— मानौँ देवताहरू आफैँ रिसाएका थिए । थोइबीले आफ्नो हजुरआमाबाट सुनेको कुरा सम्झिन्— “जब प्रकृति यसरी बदलिन्छ, त्यो केवल वर्षा होइन, त्यो सङ्केत हो ।” तर त्यो दिन उनीहरूले त्यो सङ्केतलाई बेवास्ता गरे, किनकि उनीहरूका लागि वाचा तोड्नु मृत्युजस्तै थियो ।

त्यो साँझ पनि उनीहरू आए— तर दुई किनारमा अड्किए । बीचमा थियो— गर्जँदै बगिरहेको नदी, जसले उनीहरूलाई एकअर्कासम्म पुग्न दिइरहेको थिएन । थोइबीले इनाफी हल्लाउँदै चिच्याइन्, “निरज ! म यहाँ छु !” निरजले पनि स्वर उठायो, “म तिमीसम्म आउँछु !” गाउँलेहरूले टाढाबाट कराए— “यो खोलामा अहिले लाइ (लाइ अर्थात् मणिपुरी भाषामा देवता) को शक्ति जागेको छ, नजाऊ !” तर प्रेमले चेतावनी सुनेन । निरजले खोलामा पाइला टेक्यो, र पानीको वेगले उसलाई तुरुन्तै हल्लाउन थाल्यो । उता थोइबीले पनि आफूलाई रोक्न सकिनन्— “हामी खम्बा-थोइबी (खम्बा-थोइबीको वियोगान्त लोककथा मणिपुरी समुदायमा प्रचलित रहेको छ) जस्तै हौँ, हामी छुट्टिन सक्दैनौँ !” भन्दै उनी पनि खोलातिर दौडिइन् ।

एक क्षणका लागि, उनीहरू एकअर्कासँग नजिक आए— तर त्यो क्षण नै अन्तिम भयो । पानीको भुमरीले उनीहरूलाई एकैचोटि तान्यो । उनीहरूको आँखा एकअर्कामा गडिएको थियो— त्यो अन्तिम नजरमा कुनै डर थिएन, केवल प्रेम थियो, र एउटा मौन वाचा— “हामी सधैँ सँगै रहनेछौँ ।” अनि अर्को क्षण, उनीहरू खोलाको गहिराइमा हराए ।

केही दिनपछि, वर्षा थामियो, र थौबल नदी फेरि शान्त भयो । तर त्यो शान्तताभित्र एउटा गहिरो पीडा लुकेको थियो । गाउँलेहरूले तलतिर उनीहरूको शव फेला पारे । निरजको हातमा अझै एउटा सानो फूल अडिएको थियो, र थोइबीको इनाफी पानीमा लहराइरहेको थियो । मणिपुरी परम्पराअनुसार, उनीहरूको अन्त्येष्टि सँगै गरियो । लाइहराओबाको शैलीमा सानो अनुष्ठान गरियो, जहाँ देवताहरूलाई प्रार्थना गरियो— “यी दुई आत्मालाई कहिल्यै अलग नगर ।”

वर्षौँ बिते, तर कथा समाप्त भएन । आज पनि लोकटक तालको किनारमा र थौबल नदीको छेउमा साँझ पर्दा अनौठो अनुभूति हुन्छ । कसैले बाँसुरी बजाइरहेको जस्तो सुनिन्छ, र हावामा रासलीलाको हल्का चाल महसुस हुन्छ । गाउँका बूढापाका भन्छन्— यो केवल सम्झना होइन, यो आत्माहरूको मिलन हो । निरज र थोइबी अब शरीरमा छैनन्, तर उनीहरूको प्रेम मणिपुरको अर्को लोककथा बनेर बाँचिरहेको छ— जहाँ मृत्युले पनि अन्त्य गर्न नसकेको एउटा अमर कथा ।

साँचो प्रेम केवल जीवनको सीमामा बाँधिएको हुँदैन; यो संस्कृति, विश्वास र आत्मामा बाँचिरहन्छ— जहाँ मृत्यु अन्त्य होइन, अर्को कथाको सुरुवात हो ।

–०००–
लेखकको ठेगाना : दार्जिलिङ, भारत