संस्मरणात्मक कथा : मेरो पहिलो रेल यात्रा र सुन्दरी
स्रष्टा : नारायणनाथ योगी
गोरखपुरको त्यो कहालीलाग्दो स्टेसन, एउटा विशाल श्मशानघाटझैँ लाग्थ्यो, जहाँ जीवनका अनगिन्ती कथाहरू एकअर्कालाई छिचोल्दै अघि बढ्थे । फलामका पटरीहरूमाथि जब ‘डेक्कन क्वीन’ ले एउटा भयावह गर्जनसहित आफ्नो विशाल कायालाई हल्लायो, मेरो हृदयको धुकधुकीले अर्कै लय पक्रियो । जीवनमा पहिलो पटक फलामका यी दैत्यहरूमाथि कुद्ने सपनाले मलाई कहाँ-कहाँ पुर्याउने हो, त्यो कौतूहलले मेरो हरेक रेसामा एउटा अज्ञात ऊर्जा भरिदिएको थियो । गन्तव्य दार्जीलिङ थियो, तर मनमा गन्तव्यभन्दा बढी यात्राको गहिराइले स्थान ओगटिसकेको थियो । डिब्बा नम्बर ‘सी-१७’ मा आफ्नो सिट खोज्दै गर्दा, एक अपरिचित, तर हृदयमा गहिरो छाप छोड्ने सुगन्धले मलाई अचानक रोक्यो । त्यो कुनै कृत्रिम अत्तरको चर्को वासना थिएन; बरु, माटोमा भर्खरै परेको पानीको स्निग्ध गन्ध, चिसो हावाको स्पर्श र सायद कसैको छालाको आफ्नै प्राकृतिक, मीठो वासनाको एउटा रहस्यमय मिश्रण थियो । सिट नम्बर ‘२३’ मा पुग्दा मेरो सासको गति अलि तीव्र भइसकेको थियो, र मुटुको धुकधुकीले कानका पर्दाहरूमा एउटा अनौठो धुन बजाइरहेको थियो । मैले जतिबेला आँखा उठाएर हेरेँ, सिट नम्बर ‘२४’ मा बसिरहेकी ती आकृतिमा मेरो दृष्टि टक्क अडियो, मानौँ कुनै अदृश्य शक्तिले मेरो आँखालाई त्यहीँ टाँसिदिएको थियो । उनी थिइन् । उनको केशराशि कालो रातजस्तै थियो, जसलाई उनले खुकुलोसँग बाँधेकी थिइन्, तर केही लटहरू शरारती बालकझैँ उनको गालामा खेलिरहेका थिए, जसलाई हटाउने साहस कसैको थिएन । उनको अनुहारमा बिहानको पहिलो किरणझैँ कोमलता थियो, र आँखामा गहिरा तालको शान्ति । ती आँखामा मैले हजारौँ नभनिएका कथाहरू, अनगिन्ती सपनाहरू र केही अलिखित रहस्यहरू पढ्ने प्रयास गरेँ, तर ती सबै रहस्यका पर्दाभित्र सुरक्षित थिए । उनको गुलाबी, पाकेका ओठमा एउटा अस्पष्ट मुस्कान थियो, जुन सायद कुनै भर्खरै पढेको किताबको अंशबाट फुटेको थियो, वा कुनै मीठो स्मृतिले उनको मनलाई छोएको थियो ।
रेलले गति लिँदै गर्दा, झ्यालबाट पर सरिरहेका खेतहरू, गाउँहरू र मानिसहरूलाई हेर्दै मैले आफूलाई भुल्ने प्रयास गरेँ । तर उनको उपस्थिति, उनको सूक्ष्म आभाले मलाई चारैतिरबाट घेरेको थियो, मेरो हरेक चेतनालाई उत्तेजित गरिरहेको थियो । उनको शरीरको बनावटमा एउटा अलौकिक सन्तुलन थियो, जुन प्रकृतिले निकै फुर्सदमा कुँदेको मूर्तिझैँ लाग्थ्यो । उनको छालाको रङ, जुन घामले हल्का पोलेको, तर भित्री चमकले भरिएको थियो, त्यो हेर्दा मलाई कुनै पाकेको फलको रस पिएजस्तो मीठो अनुभूति भयो । उनको हरेक चालमा एक अदृश्य लय थियो, जसले मेरो मनको तारमा एउटा अनौठो, मीठो धुन बजाइरहेको थियो । मनोवैज्ञानिक रूपमा म उनलाई नियालिरहेको थिएँ । मेरो मस्तिष्कमा हजारौँ प्रश्नहरू दौडिरहेका थिए – उनी को हुन् ? कहाँ जाँदै छिन् ? कामका सपनाहरू के होलान् ? के उनले पनि मलाई यसरी नै नियालिरहेकी होलिन्, जस्तो म उनलाई नियालिरहेको छु ? मेरो मनको कुनै कुनामा एउटा आदिम चाहना जागृत भयो, जसले उनको नजिक पुग्न, उनको सुगन्धलाई अझ गहिराइमा अनुभव गर्न र उनको स्पर्शको कोमलता महसुस गर्न खोजिरहेको थियो । यो कुनै वासना थिएन, बरु सौन्दर्यप्रतिको चरम समर्पण थियो, एउटा अपरिचित आकर्षण जसले मलाई एकैसाथ पुलकित र व्याकुल बनाउँदै थियो । मेरो पुरुषत्वको हरेक कणले उनको नारीत्वको गहिराइलाई नाप्न खोजिरहेको थियो, एउटा अदृश्य चुम्बकीय शक्तिले मलाई उनको नजिक तानिरहेको थियो ।
दार्शनिक रूपमा, मैले सोचेँ, जीवन पनि त यही रेल यात्राजस्तै हो । हामी कोही कतैबाट आउँछौँ, कोही कतै जान्छौँ । बिचमा कति मानिसहरू भेटिन्छन्, कति छुट्छन् । कोही मनमा गहिरो छाप छोडेर जान्छन्, कोही केवल एउटा धमिलो स्मृति बनेर रहन्छन् । के यो सुन्दरी पनि मेरो जीवनको एउटा सानो स्टेसन मात्रै हो, जहाँ म केवल एकछिनका लागि रोकिएको छु ? या यो मेरो अस्तित्वको एउटा यस्तो मोड हो, जहाँबाट मेरो यात्राको दिशा नै परिवर्तन हुन सक्छ ?
जब साँझ पर्यो, रेल पहाडी बाटो हुँदै उकालो चढ्न थाल्यो । बाहिर अँध्यारोले आफ्नो साम्राज्य फैलाउँदै थियो, तर डिब्बाभित्रको बत्तीको मधुरो प्रकाशमा उनको अनुहार अझ रहस्यमय देखिन्थ्यो । उनले आफ्नो झोलाबाट एउटा पुस्तक निकालिन् र पढ्न थालिन् । उनका औँलाहरूले पाना पल्टाउँदै गर्दा, मैले उनको नाडीको कोमलता र त्यहाँका नीलडामहरूलाई ध्यान दिएर हेरेँ । ती नीलडामहरू, जुन कुनै गहनाको बोझले बनेका थिए, ती पनि मलाई कुनै कलाकृतिका अंशझैँ लागे, जसले उनको जीवनका अदृश्य कथाहरू भनिरहेका थिए । उनको घाँटीको त्यो सुन्दर वक्र, जहाँबाट उनका केशहरू झरिरहेका थिए, त्यसले मेरो मनमा एउटा अनौठो स्पन्दन पैदा गर्यो । यो एक यौनिक आकर्षण थियो, तर त्यो कुनै अश्लील चाहना थिएन । बरु, जीवनको सौन्दर्य र स्त्रीत्वको पूर्णताप्रतिको एउटा पवित्र श्रद्धा थियो, जसले मलाई उनको हरेक अङ्गमा एउटा कविता देख्न बाध्य बनाउँदै थियो । उनको श्वासप्रश्वासको मधुरो आवाजले मेरो आफ्नै सासको गतिलाई प्रभावित गरिरहेको थियो, मानौँ हामी दुईबिच एउटा अदृश्य, तर शक्तिशाली बन्धन बनिसकेको थियो । एकपटक, उनको पुस्तक हातबाट चिप्लियो । मैले तुरुन्तै टिपेर उनलाई दिएँ । हाम्रो हात एकैछिनका लागि स्पर्श भयो । त्यो क्षणिक स्पर्शले मेरो शरीरमा एउटा विद्युतीय तरङ्ग दौडाइदियो । उनले एउटा मधुरो मुस्कानका साथ “धन्यवाद” भनिन्, र त्यो शब्द मेरो कानमा कुनै कर्णप्रिय सङ्गीतझैँ गुन्जियो । उनको त्यो मुस्कानमा एउटा गहिरो कृतज्ञता थियो, जसले मेरो मनमा आशाको दियो बाल्यो ।
बिहान दार्जीलिङ आइपुग्यो । जब रेल स्टेसनमा रोकियो, मैले एकछिनसम्म उनलाई हेरिरहेँ । उनले बिस्तारै आफ्नो झोला उठाइन्, र एकपटक मलाई हेरेर हल्का मुस्कुराउँदै, रेलबाट ओर्लिन् । उनको हरेक कदममा एउटा अदृश्य मर्यादा थियो, एउटा अदम्य शक्ति, जसले मलाई उनको सामुन्ने नतमस्तक बनायो । उनी भिडमा हराइन्, र उनको सुगन्ध हावामा विलीन भयो, तर उनको स्मृति मेरो आत्मामा सधैँका लागि कोरियो । म आफ्नो सिटमै बसिरहेँ, हातमा मेरो झोला थियो, तर मनमा एउटा खालीपन र एउटा अविस्मरणीय स्मृति । मेरो पहिलो रेल यात्रा एउटा साधारण यात्रा थिएन, यो त जीवनको गहिराइमा डुब्ने एउटा यात्रा बन्यो । पटरीका धुनहरूले मलाई केवल गन्तव्यसम्म पुर्याएनन्, बरु एक अपरिचित सुन्दरीको मोहक आभासँगै मेरो अस्तित्वको नयाँ आयाम खोलिदिए । उनी एउटा सपना थिइन्, एउटा कविता थिइन्, एउटा द्वन्द्व थिइन्, जसले मलाई जीवनको अर्थ बुझाएर गइन् । त्यो क्षणिक भेटले मलाई प्रेमको परिभाषा सिकायो, सौन्दर्यको शक्ति देखायो र जीवनका अनगिन्ती सम्भावनाहरू बुझायो । मलाई लाग्यो, मैले एउटा यात्रा मात्रै गरिनँ, मैले त एउटा जीवन नै बाँचेँ ।
स्रष्टाको ठेगाना : इटहरी, सुनसरी



2 Comments
कथा पढेर प्रतिक्रिया दिनुहोला ।
यात्राभित्रको आन्तरिक लय र सौन्दर्य चेतना: एक गहन समीक्षा
प्रस्तुत रचना “मेरो पहिलो रेल यात्रा र सुन्दरी” संस्मरण र कथाको एउटा यस्तो सङ्गम हो, जहाँ बाह्य यात्रा केवल एउटा पृष्ठभूमि मात्र बन्न पुगेको छ र लेखकको आन्तरिक अनुभूतिले प्रधानता पाएको छ। गोरखपुरको भयावह स्टेसनदेखि दार्जीलिङको शीतल गन्तव्यसम्मको यो यात्रा भौतिक दूरीको मापन मात्र नभएर मानवीय संवेदना र सौन्दर्यप्रतिको अनौठो आकर्षणको एउटा जीवन्त दस्तावेज पनि हो। लेखकले रचनाको प्रारम्भमै गोरखपुर स्टेसनलाई “विशाल श्मशानघाट” सँग तुलना गरेर जीवनको कोलाहल र निस्सारतालाई जुन ढङ्गले प्रस्तुत गरेका छन्, त्यसले पाठकलाई सुरुमै एउटा गम्भीर दार्शनिक मोडमा उभ्याइदिन्छ।
रचनाको सबैभन्दा सबल पक्ष यसको आलङ्कारिक र संवेगात्मक भाषाशैली हो। लेखकले इन्द्रियपरक बिम्बहरूको यति सूक्ष्म प्रयोग गरेका छन् कि पाठकले रेलको डिब्बाभित्रको सुगन्ध, पाङ्ग्राको थर्काइ र पात्रहरूको सामीप्यलाई स्पष्ट महसुस गर्न सक्छन्। विशेषगरी, सिट नम्बर २४ मा बसिरहेकी सुन्दरीको शारीरिक र स्वभावजन्य चित्रणमा लेखकले जुन कलात्मकता देखाएका छन्, त्यसले नारी सौन्दर्यलाई केवल वस्तुका रूपमा नभई प्रकृतिको एउटा अनुपम सिर्जना र कविताका रूपमा स्थापित गरिदिएको छ। उनको सुगन्धलाई “माटोमा परेको पानीको स्निग्ध गन्ध” भन्नु र उनको मुस्कानमा भर्खरै पढेको किताबको अंश खोज्नुले लेखकको उच्च साहित्यिक चेतलाई दर्शाउँछ।
मनोवैज्ञानिक दृष्टिले हेर्दा, यो रचना एक अपरिचित आकर्षणको रोचक विश्लेषण हो। लेखकले आफ्नो पुरुषत्व र पात्रको नारीत्वबिचको एउटा अदृश्य चुम्बकीय शक्तिको कुरा गरिरहँदा त्यसलाई अश्लीलताको घेराभन्दा बाहिर राखेर “सौन्दर्यप्रतिको चरम समर्पण” का रूपमा व्याख्या गरेका छन्। यो एकतर्फी मौन संवाद भए तापनि यसमा एउटा गहिरो मानसिक द्वन्द्व र कौतूहल विद्यमान छ। किताब टिपेर दिँदाको त्यो क्षणिक स्पर्श र त्यसले उत्पन्न गरेको विद्युतीय तरङ्गले मानवीय संवेदनामा एउटा सानो घटनाले कति ठुलो हलचल ल्याउन सक्छ भन्ने कुरालाई प्रभावकारी ढङ्गले चित्रण गरेको छ।
दार्शनिक रूपमा यो रचनाले जीवनलाई एउटा रेल यात्राको रूपमा परिभाषित गरेको छ, जहाँ मानिसहरू आउँछन्, भेटिन्छन् र आफ्ना स्मृतिहरू छोडेर छुट्टिन्छन्। दार्जीलिङ स्टेसनमा ती सुन्दरीको बिदाइ र त्यसपछि लेखकको मनमा छाएको खालीपनले प्राप्तिभन्दा बढी ‘अनुभूति’ र ‘स्मृति’ नै जीवनका अमूल्य सम्पत्ति हुन् भन्ने सन्देश दिन्छ। यद्यपि, रचनामा यात्राको भौगोलिक र सांस्कृतिक वर्णनभन्दा पात्रको शारीरिक वर्णनले बढी स्थान पाएको देखिन्छ, तर एउटा संस्मरणात्मक कथाको रूपमा यसले पाठकको हृदयमा गहिरो छाप छोड्न सफल भएको छ। समग्रमा, यो कृति भावुकता, दर्शन र कलाको एउटा सुन्दर सम्मिश्रण हो।