लघुकथामा एक प्रयोग, अङ्क: ३८ | हाम्रो कथाघर

❛समीक्षा❜
☞ लघुकथा तत्त्वका आधारमा प्रा.डा. पशुपति फुयालको लघुकथा ‘परिवर्तनको बाछिटा’ को विमर्श
✒ नन्दलाल आचार्य

प्रा.डा. पशुपति फुयालद्वारा लिखित लघुकथा ‘परिवर्तनको बाछिटा’ समकालीन नेपाली राजनीतिको तीव्र व्यङ्ग्य र भविष्यको राजनीतिक परिदृश्यमाथि कोरिएको एक सूक्ष्म चित्र हो । वि.सं. २०८४ को पृष्ठभूमिमा उभिएर लेखिएको यो कथाले संवैधानिक परिवर्तन, प्राविधिक सुधार र जनताको आशावादबीचको द्वन्द्वलाई कलात्मक रूपमा प्रस्तुत गरेको छ । प्रस्तुत लघुकथाको सात तत्त्वका आधारमा गरिएको विमर्श निम्नानुसार छ :

• १. शीर्षक (Title) : कथाको शीर्षक ‘परिवर्तनको बाछिटा’ अत्यन्तै प्रतीकात्मक र अर्थपूर्ण छ । ‘बाछिटा’ ले पूर्ण परिवर्तन नभई त्यसको छिटा वा आभासलाई मात्र बुझाउँछ । यसले एकातिर शासकीय स्वरूपमा आएको संवैधानिक परिवर्तनलाई सङ्केत गर्छ भने अर्कोतिर त्यो परिवर्तनले जनताको जीवनमा खासै ठूलो प्रभाव पार्न नसकेको वा परिवर्तन सतही मात्र भएको तीतो यथार्थलाई व्यङ्ग्य गर्छ । शीर्षकले नै पाठकमा ‘के साँच्चै परिवर्तन भएकै हो त ?’ भन्ने कौतूहल र सन्देह पैदा गर्न सफल भएको छ ।
• २. कथानक वा कथावस्तु (Plot) : कथाको संरचना संक्षिप्त तर अत्यन्तै सघन छ । वि.सं. २०८४ को निर्वाचनको परिवेशबाट सुरु भएको कथाले प्रत्यक्ष निर्वाचित कार्यकारी, विज्ञहरूको सरकार र वडा सदस्यहरूको कटौती जस्ता सुधारवादी एजेन्डाहरूलाई कथावस्तुमा उनेको छ ।
  क) आदि : सङ्घीयता र शासकीय स्वरूपमा देखिएको नवीन आशाको सञ्चार ।
  ख) मध्य : ‘जेन-जी’ (Gen-Z) आन्दोलनको प्रभाव र दलीय सिन्डिकेट भत्किने अपेक्षा ।
  ग) अन्त्य : सत्ताको स्वरूप फेरिए पनि प्रवृत्ति नफेरिएको र जनता पुनः ठगिएको यथार्थको उद्घाटन ।

  कथाको बुनोटमा तार्किक शृङ्खला छ र यसले थोरै शब्दमा एउटा सिङ्गो राजनीतिक कालखण्डको चित्र खिचेको छ ।

• ३. पात्र र चरित्र चित्रण (Characterization) : यस लघुकथामा पात्रहरू व्यक्तिका रूपमा भन्दा पनि प्रवृत्तिका रूपमा आएका छन् :
  क) गाउँले र छिमेकी : यिनीहरू आशावादी र परिवर्तनका भोका आम नेपाली जनताका प्रतिनिधि हुन् ।
  ख) टाठाबाठाहरू : चिया पसलमा राजनीति छाँट्ने र अवसरको पर्खाइमा रहने मध्यमवर्गीय चरित्र ।
  ग) पाको नेता : कथाको अन्त्यमा सत्यको उद्घाटन गर्ने यो पात्र एक अनुभवी र चेत खुलेको ‘कन्सियस’ चरित्र हो, जसले सत्ताको अपरिवर्तनीय चरित्रलाई चिनेको छ ।

  पात्रहरूले समसामयिक नेपाली समाजको राजनीतिक मनोविज्ञानलाई जीवन्त रूपमा चित्रण गरेका छन् ।

• ४. परिवेश (Setting) : कथाले भविष्यको समय (जेठ २०८४) लाई कार्यपीठिका बनाएको छ । गाउँको चौतारी, चिया पसल र निर्वाचनको रापिलो घामले भौतिक परिवेश निर्माण गरेका छन् । तर, कथामा मानसिक र राजनीतिक परिवेश बढी सशक्त छ । ‘जेन-जी’ आन्दोलनपछिको नेपाल, संविधान संशोधनको राँको र अधिकार गाउँमा पुगेको आभासले कथालाई समसामयिक र भविष्योन्मुख बनाएको छ ।
• ५. संवाद वा कथोपकथन (Dialogue) : लघुकथामा संवादहरू संक्षिप्त तर प्रहारात्मक छन् । कथाको सुरुवात नै एउटा ‘रहस्यमय प्रश्न’ बाट हुन्छ, जसले पाठकलाई सुरुमै विषयवस्तुमा तान्छ । अन्त्यमा पाको नेताले बोलेको वाक्य— “सत्ताको रङ फेरिए पनि सधैँ झुक्किने त हामी सोझा जनता नै रहेछौँ !” यसले कथाको सारांश र मर्मलाई एकैपटक उजागर गरेको छ । यी संवादहरूले कथाको नाटकीयता र प्रभावकारिता बढाएका छन् ।
• ६. भाषाशैली (Language and Style) : डा. फुयालको भाषाशैली तार्किक, व्यङ्ग्यात्मक र बिम्बात्मक छ । ‘सिंहदरबारको अधिकार गाउँको आँगनमा’, ‘रापिलो घाम’, ‘पुरानो फोहोर पखाल्ने’ जस्ता पदावलीहरूले कथामा लालित्य भरेका छन् । कथामा प्रयोग गरिएको ‘जेन-जी’ जस्ता आधुनिक शब्दावलीले यसलाई समकालीन समयसँग जोडेको छ । वर्णनात्मक शैलीमा लेखिए पनि कथामा अन्तर्निहित व्यङ्ग्यले यसलाई उत्कृष्ट कलाकृति बनाएको छ ।
• ७. उद्देश्य वा सन्देश (Theme/Purpose) : यस लघुकथाको मुख्य उद्देश्य राजनीतिक व्यवस्था र प्रणाली परिवर्तन हुँदैमा जनअपेक्षा पूरा हुँदैनन् भन्ने सत्यलाई उजागर गर्नु हो । प्रणाली (System) फेरिए पनि पात्रहरूको नियत र प्रवृत्ति (Tendency) नफेरिएसम्म ‘परिवर्तन’ केवल एउटा ‘बाछिटा’ मात्रै हुन्छ भन्ने सन्देश यसले दिएको छ । नेपाली राजनीतिमा व्याप्त ‘सिन्डिकेट’ र ‘चतुर खेलाडीहरू’ को जालझेलप्रति सचेत गराउनु नै यसको केन्द्रीय दर्शन हो ।

निष्कर्ष : समग्रमा, ‘परिवर्तनको बाछिटा’ एक सशक्त राजनीतिक लघुकथा हो । यसले भविष्यको राजनीतिक अनुमान (Political Projection) गर्दै वर्तमानको विसङ्गतिमाथि कठोर प्रहार गरेको छ । शिल्प र संरचनाका दृष्टिले यो कथा सन्तुलित छ र यसले पाठकलाई गहिरो गरी सोच्न बाध्य तुल्याउँछ । कथाकारले आशा र निराशाको द्वन्द्वमार्फत जनताको शाश्वत नियतिलाई कलात्मक रूपमा प्रस्तुत गरेका छन् ।

❀❀❀

❛उत्तरकथा❜
लघुकथा : भ्रमको बिस्कुन
✒ नन्दलाल आचार्य

“तर हजुर, ती पुराना अनुहार त अब नयाँ रङको बर्को ओढेर पो आउँदैछन् रे !” छिमेकीको आँगनबाट आएको यो आकस्मिक सुइँकोले चौतारीको उत्साहमा चिसो पानी खन्याइदियो ।

संविधान संशोधनको मसी सुक्न नपाउँदै गाउँमा नयाँ चलखेल सुरु भयो । प्रत्यक्ष निर्वाचित मुख्यमन्त्रीको सपना देखाउनेहरू नै अहिले पर्दापछाडि ‘सेटिङ’ को तानाबाना बुन्दै थिए । हिजो दलीय झन्डा बोकेर हिँड्नेहरू आज ‘स्वतन्त्र’ र ‘विज्ञ’ को आवरणमा टोल-टोल पसेका थिए । ‘जेन-जी’ आन्दोलनले बढारेको फोहोरलाई सफा पानीले पखाल्नुको साटो उनीहरूले धुलोलाई गलैँचा मुनि लुकाउने जुक्ति निकालेका थिए । गाउँलेहरूले सोचेका थिए— अब अधिकारको घाम झुल्किनेछ, तर यहाँ त अँध्यारोलाई उज्यालोको मुकुन्डो लगाइँदै थियो । सत्ताको शिखर फेरिए पनि जगका ढुङ्गाहरू उही स्वार्थका पुराना अवशेष थिए । आशाका बिरुवाहरूमा मलजल होइन, कपटको विषादी छर्कने काम तीव्र भयो ।

गाउँको चौतारीमा विकासको सपना देख्ने सोझा मानिसहरू भ्रमको बिस्कुन सुकाएर बसेका थिए । अन्त्यमा, गाउँको पाको नेताले टाउको कन्याउँदै व्यङ्ग्य गर्‍यो, “अब त सिंहदरबार गाउँमा मात्र होइन, प्रत्येकका गोजी र स्वार्थमा छिरेछ नि !”

❀❀❀

❛समीक्षा❜
☞ लघुकथा तत्त्वका आधारमा मनोहर पोखरेलको लघुकथा ‘धर्म’ को विमर्श
✒ नन्दलाल आचार्य

मनोहर पोखरेलद्वारा रचित लघुकथा ‘धर्म’ एउटा सानो आयतनभित्र मानवीय संवेदना, भ्रम र बोधको विशाल क्षितिज उघार्न सफल सिर्जना हो । प्रस्तुत लघुकथाको कथातत्त्वका आधारमा गरिएको विमर्श यहाँ प्रस्तुत गरिएको छ :

• १. शीर्षक (Title) : यस लघुकथाको शीर्षक ‘धर्म’ अत्यन्तै प्रतीकात्मक र दार्शनिक छ । सामान्यतया ‘धर्म’ भन्नाले पूजाआजा वा नैतिक नियम बुझिन्छ, तर यहाँ धर्मलाई ‘कर्तव्य’ र ‘अस्तित्व रक्षा’ को अर्थमा परिभाषित गरिएको छ । शीर्षकले सुरुमा पाठकलाई आध्यात्मिक विषयवस्तुको अपेक्षा गराए पनि लघुकथाको अन्त्यसम्म पुग्दा यसले ‘मातृ-धर्म’ को एउटा नयाँ र यथार्थपरक धरातल देखाउँछ । त्यसैले यो शीर्षक सार्थक र कौतूहलपूर्ण छ ।
• २. कथानक वा कथावस्तु (Plot) : कथाको बुनोट अत्यन्त छरितो र सुगठित छ ।
  क) आदि : कथाको सुरुवात एउटा विस्मयकारी दृश्यबाट हुन्छ, जहाँ एउटी कुकुर्नीले आफ्नै छाउराछाउरीको भाग खोसेर खाएको देखिन्छ ।
  ख) मध्य : यहाँ पात्रको मनमा उठेको वितृष्णा र पुजारीको परम्परागत ‘कलियुग’ सम्बन्धी धारणाले द्वन्द्व सिर्जना गर्छ । यसले कथालाई वैचारिक जटिलतातर्फ मोड्छ ।
  ग) अन्त्य : छतबाट देखिएको दृश्यले कथामा ‘क्लाइमेक्स’ र ‘ट्वीस्ट’ दुवै ल्याउँछ । आमाले खाएको कुरा अन्ततः सन्तानकै लागि ‘अमृतपान’ (दूध) बनेको सत्य खुलेपछि कथाले पूर्णता पाउँछ ।
• ३. पात्र र चरित्र चित्रण (Characterization) : कथामा मुख्य तीन पात्र छन् :
  क) द्रष्टा (मोहन बाबु) : उनी एउटा जिज्ञासु र छिटो धारणा बनाउने सामान्य मानिसको प्रतिनिधि हुन् । उनको चरित्रमा आउने परिवर्तन (भ्रमबाट बोधतर्फ) नै कथाको मूल प्रवाह हो ।
  ख) पुजारी : उनले समाजको त्यो तप्काको प्रतिनिधित्व गर्छन् जसले हरेक कुरालाई ‘धर्म नासिएको’ चस्माले मात्र हेर्छन् ।
  ग) कुकुर्नी (आमा) : उनी कथाको केन्द्रीय र प्रतीकात्मक पात्र हुन् । उनी मौन छिन्, तर उनको कर्मले संसारकै महान् सत्य ‘मातृत्व’ लाई सिद्ध गर्छ ।
• ४. परिवेश (Setting) : कथाको परिवेश भौतिक र मानसिक दुवै छ । भौतिक रूपमा मन्दिरको छेउ र घरको छतको प्रयोग गरिएको छ भने मानसिक रूपमा मानवीय सङ्कीर्णता र ‘मातृ सम्मान’ को वातावरण सिर्जना गरिएको छ । ‘मातृ सम्मान दिवस’ को सन्दर्भले यस परिवेशलाई अझ सान्दर्भिक र मर्मस्पर्शी बनाएको छ ।
• ५. संवाद वा कथोपकथन (Dialogue) : संवादहरू छोटा र अर्थपूर्ण छन् । पुजारी र मोहन बाबुबीचको संवादले समाजको सतही बुझाइलाई झल्काउँछ । विशेषगरी पुजारीको संवादले परम्परागत सोच र ‘कलियुग’ को त्रासलाई उजागर गरेको छ, जसले गर्दा अन्त्यमा प्राप्त हुने सत्य अझ प्रखर भएर आउँछ । संवादले कथाको गतिलाई मन्द हुन दिएका छैनन् ।
• ६. भाषाशैली (Language and Style) : लेखकले सरल तर अलङ्कारिक भाषाको प्रयोग गरेका छन् । “हृदयी”, “अमृतपान”, “सुपाच्य” जस्ता शब्दले कथामा लालित्य भरेका छन् । कथाको शैली वर्णनात्मक र अनुभवात्मक छ । लेखकले ‘छाउराछाउरीको भाग खोस्नु’ र ‘अमृतपान गराउनु’ बीचको विरोधाभासलाई निकै कलात्मक ढङ्गले प्रस्तुत गरेका छन् ।
• ७. उद्देश्य वा सन्देश (Theme/Purpose) : यस कथाको मुख्य उद्देश्य सत्यको गहिराइलाई नबुझी धारणा बनाउनु गलत हो भन्ने देखाउनु हो । बाहिरबाट हेर्दा ‘स्वार्थ’ देखिने कुराभित्र महान् ‘त्याग’ लुकेको हुन सक्छ । आमाले सन्तानलाई दूध खुवाउनका लागि आफैँले पहिले खानु अनिवार्य छ— यो प्राकृतिक र वैज्ञानिक सत्यलाई कथाले ‘धर्म’ को नयाँ परिभाषा दिएको छ । परम्परागत धर्म भन्दा ‘जीवन रक्षाको धर्म’ ठूलो हुन्छ भन्ने सन्देश यसले प्रवाह गरेको छ ।

निष्कर्ष : मनोहर पोखरेलको यस लघुकथाले मानिसको हेर्ने दृष्टिकोण (Perspective) माथि कडा प्रहार गरेको छ । हामी अक्सर परिणाम हेरेर निर्णय सुनाउँछौँ, तर त्यस पछाडिको प्रक्रिया र त्यागलाई बुझ्दैनौँ । एउटी कुकुर्नीको माध्यमबाट लेखकले सम्पूर्ण आमाहरूको महानता र ‘धर्म’ को वास्तविक मर्मलाई जीवन्त रूपमा प्रस्तुत गरेका छन् । यो कथा शिल्प र वैचारिकता दुवै दृष्टिले एक उत्कृष्ट रचना हो ।

❀❀❀

❛उत्तरकथा❜
लघुकथा : नयाँ धर्म
✒ नन्दलाल आचार्य

“तिमीले अझै बुझेनौ मोहन, यो त विवशताको अर्को पाटो हो !” पुजारी बाको आवाजमा एउटा गहिरो रहस्य गुन्जियो । मन्दिरको सिँढीमा बसेकी उही कुकुर्नी अहिले शान्त थिई, तर उसको शरीर काँपिरहेको थियो ।

मन्दिरको प्राङ्गणमा अघि देखिएको ममताको दृश्य एकाएक धमिलिन थाल्यो । मैले देखेँ, ती छाउराछाउरीहरू अघाएर सुतिसकेका थिए, तर आमाको शरीर बिस्तारै पहेँलिँदै गएको थियो । हावामा एउटा अनौठो सुगन्ध र त्रासको समिश्रण थियो । पुजारी बाले एउटा पुरानो ताम्रपत्र निकाले र मतिर हेर्दै भने, “जुन अमृतले सन्तान बाँच्छन्, त्यही अमृतले कहिलेकाहीँ आमालाई भित्रभित्रै रित्याइरहेको हुन्छ ।”

तत्कालै आकाशमा एक्कासि कालो बादल मडारियो । कुकुर्नीले मलाई फेरि हेरी, तर यसपटक उसको आँखामा सन्तुष्टि होइन, एउटा मौन याचना थियो । उसले खाएको त्यो जुठो गाँस उसको भोक मेटाउन होइन, बरु आफ्नो रगतलाई दूधमा बदल्नका लागि गरिएको अन्तिम सङ्घर्ष रहेछ । परिस्थितिहरू बदलिए; मन्दिरको घण्टी बज्दा त्यो भजन नभएर विलाप जस्तो सुनिन थाल्यो । ममताको त्यो प्रतीक अब त्यागको पराकाष्ठामा उभिएको थियो । पुजारी बाको अनुहारमा रहस्यको छाया झन् गाढा भयो । म अवाक् भएँ, जहाँ अघि स्वार्थ देखेको थिएँ, त्यहाँ अब एउटा भयानक बलिदानको सुगन्ध आइरहेको थियो ।

मैले उसको नजिकै पुगेर सुस्तरी सोधेँ, “के यो नै अन्तिम सत्य हो त, पुजारी बा ?” उनले लामो सुस्केरा हाल्दै अर्कै भावमा उत्तर दिए, “संसारमा ममता जीवित राख्न कहिलेकाहीँ आमाले आफ्नो अस्तित्व नै मेटाउनुपर्ने अधर्म नै सबैभन्दा ठूलो धर्म भइदिँदो रहेछ ।”

❀❀❀

❛समीक्षा❜
☞ लघुकथा तत्त्वका आधारमा गङ्गा खड्काको लघुकथा ‘महानता’ को विमर्श
✒ नन्दलाल आचार्य

गङ्गा खड्काद्वारा रचित लघुकथा ‘महानता’ नेपाली कथा साहित्यको एउटा अत्यन्तै मर्मस्पर्शी र मानवीय संवेदनाले भरिएको रचना हो । ‘मातृ सम्मान दिवस’ को पावन सन्दर्भमा कोरिएको यो कथाले आमाको अगाध प्रेम र निःस्वार्थ त्यागलाई सुन्दर ढङ्गले चित्रण गरेको छ । कथातत्त्वका आधारमा यस लघुकथाको विमर्श तल प्रस्तुत गरिएको छ :

• १. शीर्षक (Title) : यस कथाको शीर्षक ‘महानता’ अत्यन्तै सान्दर्भिक र अर्थपूर्ण छ । शीर्षकले नै कथाको केन्द्रीय भावलाई प्रतिनिधित्व गरेको छ । संसारमा त्याग र समर्पणका अनेक रूप हुन सक्छन्, तर एउटी आमाले आफ्नी सन्तानको जीवन बचाउनका लागि गर्ने त्याग नै वास्तविक महानता हो भन्ने कुरालाई यसले पुष्टि गर्दछ । यो शीर्षक कौतूहलपूर्ण मात्र छैन, यसले पाठकलाई कथाको अन्त्यसम्म पुग्दा एउटा गहिरो सन्देश र भावुकता प्रदान गर्छ ।
• २. कथानक वा कथावस्तु (Plot) : लघुकथाको प्रकृति अनुरूप यसको कथानक छोटो, छरितो र प्रभावकारी छ । कथामा शिलाको गम्भीर बिमारी र आर्थिक अभावका कारण उपचारमा आएको अवरोधलाई ‘आदि’ भागमा देखाइएको छ । ‘मध्य’ भागमा पति जगन्नाथको लाचारी र आमाको दृढ सङ्कल्प बीचको द्वन्द्व छ । ‘अन्त्य’ मा आमाले आफ्ना गहना फुकालेर दिँदै गरेको त्याग र शिलाको आँसु मिश्रित अनुभूतिले कथालाई उत्कर्षमा पुर्‍याएको छ ।
• ३. पात्र र चरित्र चित्रण (Characterization) : कथामा मुख्य तीनवटा पात्रहरू छन् :
  क) शिला : बिरामी पात्र, जो परिवारको आर्थिक अवस्था बुझेर उपचारका लागि विदेश जान इन्कार गर्छिन् ।
  ख) जगन्नाथ (श्रीमान्) : एक व्यावहारिक तर परिस्थितिले थिचिएको पात्र, जो आर्थिक अभावका कारण हार मानेको अवस्थामा देखिन्छन् ।
  ग) आमा : कथाको केन्द्रीय र सबैभन्दा बलियो पात्र । उनमा अदम्य साहस, आशा र छोरीप्रतिको अगाध प्रेम छ ।
• ४. परिवेश (Setting/Environment) : कथामा एउटा मध्यमवर्गीय परिवारको आर्थिक सङ्कट र बिरामी पर्दाको मानसिक तनावको परिवेश सिर्जना गरिएको छ । भौतिक परिवेशभन्दा पनि यहाँ मानसिक र सामाजिक परिवेश बढी सशक्त छ । छोरीको उपचारका लागि गहना बेच्न तयार हुने नेपाली समाजको एउटा यथार्थपरक चित्रणले कथालाई जीवन्त बनाएको छ ।
• ५. संवाद वा कथोपकथन (Dialogue) : यस लघुकथाको मुख्य शक्ति नै यसका संवादहरू हुन् । जगन्नाथ र सासू (आमा) बीचको संवादले कथाको समस्या र समाधान दुवैलाई स्पष्ट पारेको छ । संवादहरू छोटा, स्वाभाविक र पात्रको सामाजिक स्तर सुहाउँदा छन् । विशेषगरी आमाको संवाद— “छोरी बाँचिछे भने मेरो अनुहारमा चमक आउन कुनै गहनाको आवश्यकता पर्दैन” ले पाठकको हृदय स्पर्श गर्छ ।
• ६. भाषाशैली (Language and Style) : लेखिका गङ्गा खड्काले सरल, सुबोध र लालित्यपूर्ण भाषाको प्रयोग गरेकी छिन् । वर्णनात्मक र संवादात्मक शैलीको सम्मिश्रणले कथालाई प्रभावकारी बनाएको छ । “धर्तीमा पाइला टेक्नुभन्दा नौ महिना अगाडिदेखि अटुट सम्बन्ध…” जस्ता वाक्यांशले भाषामा काव्यात्मकता र संवेगात्मक गहिराइ थपेका छन् ।
• ७. उद्देश्य वा सन्देश (Theme/Purpose) : कथाको मुख्य उद्देश्य मातृप्रेमको अपरिमेय गहिराइलाई उजागर गर्नु हो । “सास रहुन्जेल आश हुन्छ” भन्ने सकारात्मक सोच र सन्तानका लागि आमाले गर्न सक्ने चरम त्याग नै यसको मूल सन्देश हो । यसले भौतिक सम्पत्तिभन्दा मानवीय जीवन र सम्बन्ध कति धैरे मूल्यवान् हुन्छ भन्ने कुरालाई प्रष्ट पारेको छ ।

निष्कर्ष : समग्रमा, ‘महानता’ लघुकथा शिल्प र भावनाको एउटा सुन्दर सङ्गम हो । कथाका सातै तत्त्वहरूको सन्तुलित प्रयोगले यसलाई एउटा जीवन्त संरचना प्रदान गरेको छ । आमाको ममतालाई केवल शब्दमा मात्र नभई व्यवहार र त्यागमा उतारेर लेखिकाले पाठकको मनमा अमिट छाप छोड्न सफल भएकी छिन् । यो कथाले समाजलाई भावनात्मक रूपमा सुसंस्कृत बनाउन र आमाप्रतिको श्रद्धा बढाउन महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्दछ ।

❀❀❀

❛उत्तरकथा❜
लघुकथा : प्रेमको बिस्कुन
✒ नन्दलाल आचार्य

“आमा, यी गहनाको चमकले मेरो आयु त फिर्ता ल्याउला, तर तपाईंको रित्तो अनुहारले मलाई दिनहुँ पोल्ने छैन र ?” अस्पतालको शय्याबाट शिलाले सुस्तरी तर दृढ स्वरमा यो प्रश्न गर्दा कोठामा सन्नाटा छायो । आमाका हातहरू काँपे, तर उनको ममता झन् कसिलो भयो । बाहिर झरी दर्किरहेको थियो । जगन्नाथ गहनाको पोको समातेर बरण्डामा निस्किए, जहाँ अँध्यारोले उज्यालोलाई निल्न खोज्दै थियो ।

समयको सुइरोसँगै शिलाको अवस्था झन् गम्भीर बन्दै गयो । दिल्लीको अस्पतालमा सेतो एप्रन लगाएका मानिसहरू यताउता दौडिरहेका थिए । आमाले घरको आँगनमा सुकाएको मकैको बिस्कुन झैँ आफ्नो जीवनका सारा खुसीहरू छोरीको स्वास्थ्यका लागि छरपस्ट पारिन् । गहना सकिए, खेतका गराहरू अर्कैको नाममा नामसारी भए । हरेक पटक शिलाले आँखा खोल्दा आमाको अनुहारमा एउटा नयाँ चाउरी पर्थ्यो, तर ओठमा कृत्रिम मुस्कान नाचिरहन्थ्यो । शिलाको शरीरमा ओखती होइन, आमाको रगत र पसिनाको तागत सञ्चार भइरहेको थियो । निको भएर घर फर्कने दिन नजिकिँदै गर्दा शिलाको मनमा आमाको त्यो त्याग पहाड बनेर ठिङ्ग उभिएको थियो ।

गाउँ पुग्दा साँझ छिप्पिइसकेको थियो । घरको मक्किएको ढोका उघार्दै आमाले शिलाको हात समातेर भनिन्, “हेर नानी, तँ बाँचिस, मेरो त संसारै उज्यालो भयो ।”

शिलाले आमाको चाउरिएको र रित्तो कानमा सुस्तरी सुम्सुम्याउँदै भनी, “आमा, तपाईंले त मलाई बचाउनुभयो, तर अब यो रित्तो घर र तपाईंको खिइएको स्वास्थ्य देख्दा मलाई लाग्दैछ— यो त मेरो पुनर्जन्म होइन, तपाईंको प्रेमको सुन्दर हत्या मात्र रहेछ !”

❀❀❀