कञ्चरूपको आँगनमा साहित्य र पितृ-वन्दनाको महासंगम
नन्दलाल आचार्य
कञ्चरूप, सप्तरी | वैशाख ४, २०८३
प्रकृतिले नयाँ पालुवा फेर्दै गर्दा र धर्तीमा वसन्तको सुवास फैलिरहँदा, सप्तरीको कञ्चरूपमा आज एउटा यस्तो ‘संस्कार-उत्सव’ मञ्चन भयो, जहाँ शब्दहरूले स्मृतिलाई सुम्सुम्याइरहेका थिए । ‘आमाको मुख हेर्ने’ पावन दिनको अवसर पारेर कञ्चरूपको माटोमा साहित्य र संस्कारको एउटा अपूर्व सुगन्ध फैलियो ।
बुढ्यौली साहित्य समाज, सप्तरीद्वारा आयोजित समारोहमा वरिष्ठ स्रष्टा मेघराज पौड्यालको शोक-लघुकाव्य ‘जीवनका उकाली ओरालीहरू’ को लोकार्पण गरियो । यो केवल एउटा पुस्तकको विमोचन मात्र थिएन ; यो त आफ्ना जन्मदाताप्रति कृतज्ञता व्यक्त गर्न अक्षरहरूले गरिएको एक पवित्र ‘मानस-पूजा’ थियो ।
साहित्य : समाजको ऐना र हृदयको प्रतिध्वनि
कार्यक्रमका प्रमुख अतिथि, कोशी मुक्तक प्रतिष्ठानका अध्यक्ष एवं प्रखर समालोचक बाबुराम पोखरेलले जब मन्तव्य सुरु गर्नुभयो, हलमा एउटा गम्भीर सन्नाटा छायो । साहित्यको धर्मलाई मर्मस्पर्शी ढङ्गले व्याख्या गर्दै उहाँले भन्नुभयो :
“साहित्य कल्पनाको रङ्गीन उडान मात्र होइन, यो त समाजको नग्न यथार्थलाई अक्षरको कसीमा उतार्ने आँट हो । स्रष्टाले जब निडर भएर समाजको ऐना प्रस्तुत गर्छ, तब मात्र एउटा कालजयी कृतिको जन्म हुन्छ ।”
पोखरेलले पौड्यालको कृतिमा पितृ-वात्सल्य र जीवनका भोगाइहरू सजीव रूपमा झल्किएको बताउँदै यसलाई नेपाली शोक-काव्यको आकाशमा एउटा चम्किलो ताराको संज्ञा दिनुभयो ।
जराको खोजी र सभ्यताको मानक
विशिष्ट अतिथि दिवाकर देवकोटाले आधुनिकताको अन्धवेगमा हामीले आफ्ना ‘जरा’ भुल्दै गएकोमा चिन्ता व्यक्त गर्नुभयो । यो कृतिले हामीलाई पुनः आफ्नै धरातलसँग जोड्ने विश्वास उहाँको थियो । यस्तै, पौडेल वंश महासंघका महासचिव उद्धवप्रसाद पौडेलले स्रष्टाको दार्शनिक चेतको प्रशंसा गर्नुभयो ।
शिक्षाविद् तीर्थराज पोखरेलले सभ्यताको परिभाषा दिँदै भन्नुभयो, “भौतिक टावरहरूले मात्र जाति सभ्य हुँदैन ; सभ्यता त पुर्खाप्रतिको सम्मान र साहित्यको गहिराइमा लुकेको हुन्छ ।” सह-सचिव वेणुपप्रसाद पौडेलले यो कृतिलाई आगामी पुस्ताका लागि एउटा बलियो ‘सांस्कृतिक पुल’ का रूपमा अर्थ्याउनुभयो ।
अनुभवको सम्मान : ज्येष्ठ नागरिक अभिनन्दन
कार्यक्रमको सबैभन्दा भावुक र उज्यालो क्षण तब आयो, जब समाजका जीवित इतिहासका रूपमा रहेका ८० वर्ष नाघेका ११ जना ज्येष्ठ नागरिकहरूलाई अभिनन्दन गरियो । ती चाउरिएका अनुहारमा देखिएको मुस्कान र अनुभवका रेखाहरूले हलको वातावरणलाई अलौकिक बनाइदिएको थियो ।
सम्मानित व्यक्तित्वहरू :
चन्द्रकुमारी कटुवाल, विमला नेपाल, नन्दराज पोखरेल, विश्वनाथ न्यौपाने, शालिग्राम अधिकारी, विष्णुकुमारी कोइराला, घनश्याम पोखरेल, फनकुमारी पोखरेल, पदमबहादुर कार्की, तिलकबहादुर बुढाथोकी र लोकबहादुर कटुवाल ।
“ज्येष्ठ नागरिकहरू हाम्रा बोझ होइनन्, बरु हामीलाई छहारी दिने निगाले बाँस र अनुभवका जीवन्त पुस्तकालय हुन् ।”
कार्यक्रमको प्रारम्भमा राष्ट्रभक्ति र सहिदप्रतिको मौनधारणले वातावरणलाई गरिमामय बनाएको थियो । जब गिरिराज पौडेल र स्वयं स्रष्टा मेघराज पौड्यालले कृतिका केही अंशहरू वाचन गर्नुभयो, हलमा उपस्थित कतिपयका आँखाहरू रसाए ।
आफ्नो मन्तव्यको बिट मार्दै सभापति तथा कृतिकार मेघराज पौड्यालले विनम्र भावमा भन्नुभयो, “यो मेरो कुनै साहित्यिक महत्त्वाकाङ्क्षा होइन, बरु स्वर्गवासी मातापिताको सम्झनामा अर्पण गरिएको सानो ‘अक्षर-पुष्प’ मात्र हो ।” उहाँको स्वरमा झल्किएको त्यो सादगीले सबैको मन छोएको थियो ।
‘जीवनका उकाली ओरालीहरू’ ले के प्रमाणित गरेको छ भने — जब साहित्यले संस्कारको काँध समात्छ, तब समाजमा एउटा नयाँ चेतनाको बीजारोपण हुन्छ । कञ्चरूपको यो साहित्यिक साँझले सिकाएको छ कि आफ्ना पुर्खालाई सम्झनु र वृद्धहरूलाई आदर गर्नु नै आधुनिकताको सबैभन्दा सुन्दर र सभ्य रूप हो ।